Қоғамдық бақылау тетіктері
Қоғамдық бақылау – азаматтар мен ұйымдардың мемлекеттік органдар шешімдері мен жұмысына баға беруіне қатысуы. Оның нысандары, ақпаратқа қол жеткізу және өтініштерді қарау тәртібі Конституция мен арнайы заңдарда белгіленеді.
Қоғамдық бақылау не үшін қажет
Мемлекет сіз төлейтін салықты жұмсайды. Қоғамдық бақылау – сол қаражаттың мақсатқа сай жұмсалғанын және заңдардың қалай орындалып жатқанын тексерудің тәсілі. Мемлекеттік бақылаудан айырмасы: қоғамдық бақылауды азаматтар мен ҮЕҰ мемлекеттен тәуелсіз жүргізеді. Нәтижелері жарияланып, мемлекеттік органдарға жолданады.
Қоғамдық бақылаудың кең тараған нысандары
1. Қоғамдық мониторинг Билік жұмысына күнделікті бақылау жасау. Өмірдегі мысалдар:
- тендерлердің ашықтығын тексеру – жол жөндеуге бөлінген қаражаттың қайда кеткенін көру
- емханалар мен мектептердің сапасын бағалау – кезек, құрал-жабдық, кадр мәселелері
- экологияны бақылау – зауыт шығарындылары, өзендердің жай-күйі 2. Қоғамдық сараптама ҮЕҰ шешімдер мен заң жобаларын қабылданғанға дейін бағалайды: материал сұратады, талдау жүргізеді, қорытынды жариялайды. 3. Қоғамдық тыңдаулар Тыңдаулар заңда не салалық рәсімде көзделген жағдайларда өткізіледі. Мысалы:
- қала құрылысы жобалары бойынша (құрылыс, бұзу)
- экологиялық жобалар бойынша (зауыт салу)
- әлеуметтік саладағы өзгерістер бойынша (мектептер мен ауруханаларды жабу) Хабарлау мерзімі, пікірлерді жинау және олардың хаттамаға енгізілуі жоба түріне және қолданылатын тәртіпке байланысты. 4. Қоғамдық инспекциялар Балалар үйлері, бас бостандығынан айыру орындары, мүгедектігі бар адамдарға арналған нысандар сияқты объектілерге барып, стандарттардың сақталуын тексеру. 5. Сайлаудағы бақылаушылар Азаматтар мен ҮЕҰ сайлау учаскелеріне бақылаушылар жібереді.
Құралдар
- eGov – өтініш беру және жауаптарды қадағалау
- Ашық деректер (Open Data) – статистика, мемлекеттік сатып алу, бюджет
- Адам құқықтары жөніндегі уәкіл – өз өкілеттігі шегінде өтініштерді қарайды
- Ашық бюджеттер мен сатып алу деректері – қоғамдық талдау мен бақылауға негіз бола алады
Кепілдіктер
- Ақпаратқа қол жеткізу құқығы бар; шектеулер мен рәсімдер заңда белгіленеді
- Пікір білдіру мен сынға байланысты кепілдіктер Конституция және арнайы заңдармен қорғалады
- Өтініштер мен ақпарат сұраулары белгіленген тәртіппен қаралуы тиіс Қоғамдық бақылау азаматтардың күнделікті демократиялық қатысуын күшейтеді.
Негізгі фактілер
- Қоғамдық бақылауға мониторинг, сараптама, тыңдау, бақылау және ақпарат сұрау жата алады
- Цифрлық құралдар: eGov, ашық деректер, ақпараттық жүйелер
- Өтініштер мен ақпарат сұраулары заңда белгіленген тәртіппен қаралады
- Пікір білдіру және қоғамдық бақылау құқықтық кепілдіктер мен рәсімдерге сүйенеді
Материалды тексеру Нормалар мен бастапқы дереккөздер
Конституция нормалары
Бастапқы дереккөздер
Редакция осы материалды салыстырған ашық дереккөздер.
Байланысты баптар
Материал сүйенетін Конституция баптарына жылдам өту.
Дәлелдер паспорты Дереккөздер тексерілді Жақында тексерілді
Дереккөздер нені растағаны және машина оқитын көшірмені қайдан алу керек.