Қоғамдық бақылау не үшін қажет
Мемлекет сіз төлейтін салықты жұмсайды. Қоғамдық бақылау – сол қаражаттың мақсатқа сай жұмсалғанын және заңдардың қалай орындалып жатқанын тексерудің тәсілі. Мемлекеттік бақылаудан айырмасы: қоғамдық бақылауды азаматтар мен ҮЕҰ мемлекеттен тәуелсіз жүргізеді. Нәтижелері жарияланып, мемлекеттік органдарға жолданады.
Бақылаудың бес нысаны
1. Қоғамдық мониторинг Билік жұмысына күнделікті бақылау жасау. Өмірдегі мысалдар:
- тендерлердің ашықтығын тексеру – жол жөндеуге бөлінген қаражаттың қайда кеткенін көру
- емханалар мен мектептердің сапасын бағалау – кезек, құрал-жабдық, кадр мәселелері
- экологияны бақылау – зауыт шығарындылары, өзендердің жай-күйі 2. Қоғамдық сараптама ҮЕҰ шешімдер мен заң жобаларын қабылданғанға дейін бағалайды: материал сұратады, талдау жүргізеді, қорытынды жариялайды. 3. Қоғамдық тыңдаулар Мынадай жағдайларда міндетті:
- қала құрылысы жобалары бойынша (құрылыс, бұзу)
- экологиялық жобалар бойынша (зауыт салу)
- әлеуметтік саладағы өзгерістер бойынша (мектептер мен ауруханаларды жабу) Жоба тыңдаудан 30 күн бұрын жарияланады. Азаматтардың пікірлері хаттамаға енгізіліп, ескеріледі. 4. Қоғамдық инспекциялар Балалар үйлері, бас бостандығынан айыру орындары, мүгедектігі бар адамдарға арналған нысандар сияқты объектілерге барып, стандарттардың сақталуын тексеру. 5. Сайлаудағы бақылаушылар Азаматтар мен ҮЕҰ сайлау учаскелеріне бақылаушылар жібереді.
Құралдар
- eGov – өтініш беру және жауаптарды қадағалау
- Ашық деректер (Open Data) – статистика, мемлекеттік сатып алу, бюджет
- Адам құқықтары жөніндегі уәкіл – шағымдарды қарайды
- Құрылтайдың Есеп комиссиясы – бюджетке бақылау жасайды
Кепілдіктер
- Биліктен ақпарат сұрату құқығы бар (мемлекеттік құпиядан басқа)
- Сын айтқаны үшін қудалауға тыйым салынады
- Билік қоғамдық бақылаушылардың сұрауларына жауап беруге міндетті Қоғамдық бақылау азаматтардың күнделікті демократиялық қатысуын күшейтеді.