2026 жылғы 1 шілдеде не өзгерді
2026 жылғы 1 шілдеден бастап Конституция күшінде. Цифрлық құқықтардың жаңа тұжырымдары және ұстап алу кезіндегі кеңейтілген қорғаныш (72 сағаттың орнына 48 сағат) қолданылады. Өтініш жасау құқығы сақталған, ал петициялар ӘРПК-нің бөлек рәсімімен қаралады.
2026 жылғы 1 шілде: нақты өзгерістер
2026 жылғы 1 шілдеден бастап Қазақстанның жаңа Конституциясы толық күшінде. Мынадай өзгерістер қазірдің өзінде қолданылады:
Жаңа конституциялық тұжырым алған кепілдіктер
Цифрлық құқықтар (конституциялық деңгейде алғаш рет):
- Дербес деректерді қорғау тікелей конституциялық тұжырым алды. Деректерді өңдеу, жою және қорғаудың нақты негіздері заңмен айқындалады.
- Цифрлық байланыс құпиясы мессенджерлердегі хат-хабар мен электрондық поштаны тікелей қамтиды. Хат-хабар мен өзге де хабарлар құпиясы бұрынғы Конституцияда да қорғалған.
- Биометриялық деректер арнайы заңнама бойынша дербес деректерге жатады, бірақ Конституцияда бөлек аталмайды. Ақпаратты жоюды талап ету мүмкіндігі заң мен нақты жағдайға байланысты; Конституция өздігінен шексіз «ұмытылу құқығын» белгілемейді.
Ұстап алу кезіндегі құқықтар:
- Сот шешімісіз ұстап алудың ең ұзақ мерзімі: 48 сағат (бұрын 72 сағат болатын).
- Ұстап алу кезінде құқықтарды түсіндіру міндеті конституциялық деңгейде бекітілді. Құқықтарды түсіндіру мен қорғаушыға қол жеткізу процесуалдық заңнамада бұрын да болған.
- Ұстап алынған сәттен бастап адвокатқа дереу қол жеткізу құқығы.
Өтініштер мен петициялар:
- 35-бап жеке және ұжымдық өтініш жолдау құқығын сақтайды. Петициялар ӘРПК-нің 12-1-тарауымен реттеледі; Конституция Құрылтайға петиция берудің бөлек тетігін белгілемейді және азаматтарға тікелей заң шығару бастамасы құқығын бермейді.
Сақталған кепілдіктер:
- Кінәсіздік презумпциясы, қорғаушыға қол жеткізу және бейбіт жиналыстар құқығы бұрынғы Конституция мен заңнамада да бекітілген. Оларды 2026 жылғы 1 шілдеде алғаш пайда болған құқықтар ретінде көрсетуге болмайды.
Конституциялық сот
Азаматтар өздерінің конституциялық құқықтарына тікелей қатысты нормативтік құқықтық актіні тексеру туралы Конституциялық сотқа жүгіне алады. Бұл тетік 2023 жылғы 1 қаңтардан бері қолданылады; 2026 жылғы Конституция мен жаңартылған заң оны сақтап, нақтылайды.
Не бірден өзгермейді
- Құрылтай 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалған сайлаудан кейін қалыптасады.
- Вице-президент сайланған Құрылтайдың бірінші отырысынан кейін тағайындалады; өтпелі бап алғашқы тағайындауға осы отырыстан кейін екі айға дейін мерзім береді.
- Қазақстан Халық Кеңесі туралы заң күшінде, ал оның Хатшылығы 2 шілдеде құрылды; құрамы мен алғашқы отырысы үшін жеке ресми шешімдер қажет.
Іске асыру мәртебесі
Қолданыста 2026 жылғы 1 шілдеден бастап қолданыстаЖаңа Конституция қолданыста; құқықтардың жаңа тұжырымдары күшінде, ал Конституциялық Сотқа жүгіну қолданыстағы тәртіппен жалғасады.
Келесі қадам: Қолдану тәжірибесін және жаңа институттарды іске қосатын актілерді қадағалау.
Тексерілді 2026 жылғы 15 шілдеНегізгі фактілер
- 48 сағат 72-нің орнына: сотсыз ұстап алудың ең ұзақ мерзімін қысқарту
- Ұстап алу кезінде құқықтарды түсіндіру міндеті конституциялық деңгейде тікелей бекітілді
- Цифрлық құқықтар: дербес деректер мен цифрлық технологиялар қолданылатын хабарламалар Конституцияда тікелей аталды; биометрия арнайы заңмен реттеледі
- Азаматтардың Конституциялық сотқа жүгіну тетігі 2023 жылғы 1 қаңтардан бері қолданылады
- Өтініш жасау құқығы сақталған; петицияларды Конституцияның бөлек тетігі емес, ӘРПК-нің 12-1-тарауы реттейді
Жария ұстанымдар мен құжаттар
Тақырыптың дамуы мен қазіргі мәнмәтінін көрсететін редакциялық іріктеу.
-
«Согласно переходным положениям, новая Конституция вступит в силу 1 июля 2026 года. К этому времени все основные законы должны быть приведены в соответствие с нормами Конституции.»
-
«Символично, что в преддверии этого знаменательного дня мы открыли поистине судьбоносную главу в летописи нашей государственности – 1 июля вступила в силу Новая Конституция страны.»
-
«Конституция вступит в силу с 1 июля. В августе состоятся выборы в однопалатный Курултай, а в сентябре будет сформирован Қазақстан Халық Кеңесі. Таким образом, мы вступаем в период больших изменений.»
Материалдың негізі
Түсіндірме сүйенетін Конституция нормалары мен бастапқы дереккөздер.
Конституция нормалары
Бастапқы дереккөздер
Редакция осы материалды салыстырған ашық дереккөздер. Тексерілді 2026 жылғы 16 шілде.
Байланысты баптар
Материал сүйенетін Конституция баптарына жылдам өту.