Жаңа Конституция қалай әзірленді
Жаңа Конституция ашық түрде әзірленді: 130-дан астам сарапшы, барлық өңірлердің өкілдері, азаматтардан 2 000-нан астам ұсыныс. Жұмыс жарты жылға созылды – 2025 жылғы қыркүйектен 2026 жылғы ақпанға дейін – және идея жинауды, сараптаманы, ашық талқылауларды және келісуді қамтыды.
Конституцияның қалай әзірленгенін неге білу маңызды
Конституция – жоғарыдан түсетін бұйрық емес. Егер ол жабық есік жағдайында жазылса, оған сенім азаяды. Сондықтан комиссияның қалай жұмыс істегенін, оның құрамына кімдер кіргенін және қандай ұсыныстар ескерілгенін білу маңызды.
Әзірлеу хронологиясы
1-кезең. Бастау (2025 жылғы қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында конституциялық реформаның қажеттігін мәлімдеді. Негізгі екпін – бір палаталы парламентке көшу және халықтың қатысу тетіктерін күшейту болды. 2-кезең. Жұмыс тобын қалыптастыру (2025 жылғы қазан) Құрамына 130-дан астам адам кірді: конституционалист заңгерлер, барлық парламенттік фракциялардың депутаттары, бизнес өкілдері, құқық қорғаушылар, мемлекеттік басқару саласының сарапшылары, өңір өкілдері. 3-кезең. Ұсыныстар жинау (2025 жылғы қазаннан 2026 жылғы қаңтарға дейін) Кез келген азамат e-Otinish және eGov онлайн платформалары арқылы ұсыныс жолдай алды. 2 000-нан астам ұсыныс түсті – олардың әрқайсысын жұмыс тобы қарады. 4-кезең. Конституциялық комиссия (2026 жылғы қаңтар–ақпан) Комиссияны Конституциялық соттың төрайымы Эльвира Әзімова басқарды. Барлық отырыстар онлайн көрсетіліммен ашық форматта өтті. Онда билік құрылымы, тежемелік және тепе-теңдік тетіктері, азаматтардың құқықтары (соның ішінде цифрлық құқықтар), сайлау жүйесі және халықтың қатысу институттары талқыланды. 5-кезең. Жобаны жариялау және соңғы талқылау (2026 жылғы ақпан) Жоба көпшілікке танысу үшін жарияланды. Сарапшылық дөңгелек үстелдер, өңірлік талқылаулар және БАҚ-та түсіндіру жұмыстары өткізілді. 6-кезең. Референдум (2026 жылғы 15 наурыз) Түпкілікті шешімді азаматтар қабылдады: дауыс беру 2026 жылғы 15 наурызда өтті.
Әзірлеуге кімдер қатысты
Конституциялық комиссия құрамында 130-дан астам адам болды:
- Заңгерлер – конституционалистер, судьялар, прокурорлар
- Депутаттар – барлық фракциялар: Amanat, Ауыл, QHP, Respublika, ОСДП
- Бизнес – «Атамекен» ұлттық палатасының өкілдері
- Азаматтық қоғам – ҮЕҰ мен құқық қорғаушылар
- Өңірлер – барлық облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың өкілдері
- Академиялық орта – ғалымдар, құқық зерттеушілері
- Медиа және мәдениет – журналистер, мәдениет қайраткерлері Гендерлік теңгерім сақталды: комиссия құрамының кемінде 30%-ы әйелдер болды. Қазақстанның барлық өңірлері қамтылды.
Ашықтық
- Барлық отырыстар тікелей эфирде өтті – YouTube пен ресми порталдарда көрсетілді.
- Материалдар жарияланды – хаттамалар, стенограммалар, ұсыныстар (жеке деректерсіз).
- Ашық арна жұмыс істеді – азаматтар eGov арқылы сұрақ қоя алды.
- Күнделікті брифингтер өткізілді – комиссия мүшелері сұхбат беріп, түсіндіру жасады.
Негізгі фактілер
- Жарты жылдық жұмыс: 2025 жылғы қыркүйек – 2026 жылғы ақпан
- 130-дан астам сарапшы: заңгерлер, депутаттар, бизнес, ҮЕҰ, барлық өңірлер
- Азаматтардан 2 000-нан астам ұсыныс e-Otinish және eGov арқылы түсті
- Барлық отырыстар ашық өтті: тікелей эфирлер, хаттамалар, брифингтер
- Гендерлік теңгерім: комиссия құрамының кемінде 30%-ы әйелдер
Жария ұстанымдар мен құжаттар
Тақырыптың дамуы мен қазіргі мәнмәтінін көрсететін редакциялық іріктеу.
-
«Текст новой Конституции, подготовленный на основе общественных обсуждений, проходивших в течение шести месяцев, был опубликован две недели назад в средствах массовой информации и интернет-ресурсах.»
-
«На основе концепции Главы государства «Слышащее государство» был выстроен механизм эффективной обратной связи с обществом, предложения граждан по возможности были учтены.»
-
«Идея обновления Конституции зародилась два года назад. Затем она получила широкое обсуждение с последующей детальной разработкой проекта нового Основного закона.»
Материалдың негізі
Түсіндірме сүйенетін Конституция нормалары мен бастапқы дереккөздер.
Конституция нормалары
Бастапқы дереккөздер
Редакция осы материалды салыстырған ашық дереккөздер. Тексерілді 2026 жылғы 16 шілде.
Байланысты баптар
Материал сүйенетін Конституция баптарына жылдам өту.