Жаңа Конституция қалай әзірленді
Жарияланған материалдарға сәйкес, жаңа Конституцияны дайындауға сарапшылар мен өңірлер өкілдері қатысты, ал ұсыныстар ашық арналар арқылы жиналды. Төменде хронология, қатысушылар құрамы және бастапқы құжаттарға сілтемелер берілген.
Конституцияның қалай әзірленгенін неге білу маңызды
Конституциялық мәтінді бағалау үшін оны әзірлеу тәртібін, комиссия құрамын және жария ұсыныстардың қалай қаралғанын білу маңызды. Бұл деректерді ресми жарияланымдармен және бастапқы құжаттармен салыстырған жөн.
Әзірлеу хронологиясы
1-кезең. Бастау (2025 жылғы қыркүйек) Президент Қасым-Жомарт Тоқаев Қазақстан халқына Жолдауында конституциялық реформаның қажеттігін мәлімдеді. Негізгі екпін – бір палаталы парламентке көшу және халықтың қатысу тетіктерін күшейту болды. 2-кезең. Жұмыс тобын қалыптастыру (2025 жылғы қазан) Жарияланған мәліметтерде 130-дан астам қатысушы аталады: конституциялық құқық мамандары, депутаттар, бизнес, азаматтық қоғам, мемлекеттік басқару және өңірлер өкілдері. 3-кезең. Ұсыныстар жинау (2025 жылғы қазаннан 2026 жылғы қаңтарға дейін) Ұсыныстар e-Otinish және eGov арқылы қабылданды. Ресми материалдарда 2 000-нан астам ұсыныс түскені және олардың жұмыс тобына берілгені көрсетіледі. 4-кезең. Конституциялық комиссия (2026 жылғы қаңтар–ақпан) Комиссияны Конституциялық Соттың төрайымы Эльвира Әзімова басқарды. Жарияланған отырыстарда билік құрылымы, тежемелік және тепе-теңдік тетіктері, азаматтардың құқықтары, сайлау жүйесі және қоғамдық қатысу мәселелері талқыланды. 5-кезең. Жобаны жариялау және соңғы талқылау (2026 жылғы ақпан) Жоба көпшілікке танысу үшін жарияланды. Сарапшылық дөңгелек үстелдер, өңірлік талқылаулар және БАҚ-та түсіндіру жұмыстары өткізілді. 6-кезең. Референдум (2026 жылғы 15 наурыз) Түпкілікті шешімді азаматтар қабылдады: дауыс беру 2026 жылғы 15 наурызда өтті.
Әзірлеуге кімдер қатысты
Жарияланған тізімдерде 130-дан астам қатысушы көрсетілген:
- Заңгерлер – конституционалистер, судьялар, прокурорлар
- Депутаттар – барлық фракциялар: Amanat, Ауыл, QHP, Respublika, ОСДП
- Бизнес – «Атамекен» ұлттық палатасының өкілдері
- Азаматтық қоғам – ҮЕҰ мен құқық қорғаушылар
- Өңірлер – барлық облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың өкілдері
- Академиялық орта – ғалымдар, құқық зерттеушілері
- Медиа және мәдениет – журналистер, мәдениет қайраткерлері Өңірлік және гендерлік өкілдік туралы деректерді ресми тізімдер мен жарияланған хаттамалар арқылы нақтылауға болады.
Ашықтық
- Жарияланған отырыстар мен материалдар – ресми арналарда қолжетімді болды.
- Материалдар жарияланды – хаттамалар, стенограммалар, ұсыныстар (жеке деректерсіз).
- Өтініш беру арнасы жұмыс істеді – азаматтар eGov және e-Otinish арқылы ұсыныс жолдай алды.
- Күнделікті брифингтер өткізілді – комиссия мүшелері сұхбат беріп, түсіндіру жасады.
Негізгі фактілер
- Жарты жылдық жұмыс: 2025 жылғы қыркүйек – 2026 жылғы ақпан
- 130-дан астам сарапшы: заңгерлер, депутаттар, бизнес, ҮЕҰ, барлық өңірлер
- Азаматтардан 2 000-нан астам ұсыныс e-Otinish және eGov арқылы түсті
- Барлық отырыстар ашық өтті: тікелей эфирлер, хаттамалар, брифингтер
- Гендерлік теңгерім: комиссия құрамының кемінде 30%-ы әйелдер
Жария ұстанымдар мен құжаттар
Тақырыптың дамуы мен қазіргі мәнмәтінін көрсететін редакциялық іріктеу.
-
«Текст новой Конституции, подготовленный на основе общественных обсуждений, проходивших в течение шести месяцев, был опубликован две недели назад в средствах массовой информации и интернет-ресурсах.»
-
«На основе концепции Главы государства «Слышащее государство» был выстроен механизм эффективной обратной связи с обществом, предложения граждан по возможности были учтены.»
-
«Идея обновления Конституции зародилась два года назад. Затем она получила широкое обсуждение с последующей детальной разработкой проекта нового Основного закона.»
Материалды тексеру Нормалар мен бастапқы дереккөздер
Конституция нормалары
Бастапқы дереккөздер
Редакция осы материалды салыстырған ашық дереккөздер. Тексерілді 2026 жылғы 18 тамыз.
Байланысты баптар
Материал сүйенетін Конституция баптарына жылдам өту.
Дәлелдер паспорты Дереккөздер тексерілді Жақында тексерілді
Дереккөздер нені растағаны және машина оқитын көшірмені қайдан алу керек.