Заңдардың түрлері қандай және олардың арақатынасы қалай белгіленеді
Конституцияның заңдық күші ең жоғары. Басқа нормативтік құқықтық актілердің арақатынасы олардың түріне, органның құзыретіне және қабылдау рәсіміне байланысты; нақты дауда актінің өзін және қолданылатын заңды бірге оқу маңызды.
Заңдардың бәрі бірдей деңгейде емес. Құқықтық жүйеде нақты иерархия бар, оның шыңында – Конституция.
Құқықтық актілер иерархиясы
| Деңгей | Бұл не | Кім қабылдайды |
|---|---|---|
| 1. Конституция | Негізгі заң | Конституцияда көзделген тәртіппен |
| 2. Конституциялық заңдар | Конституцияда тікелей аталған мәселелер бойынша заңдар | Құрылтай (2/3 дауыспен) |
| 3. Заңдар | Заңнаманың негізгі бөлігі | Құрылтай (жай көпшілікпен) |
| 4. Президент жарлықтары | Мемлекет басшысының нормативтік актілері | Президент |
| 5. Үкімет қаулылары | Атқарушы билік актілері | Үкімет |
| 6. Министрліктердің бұйрықтары | Ведомстволық актілер | Министрлер |
| 7. Мәслихат шешімдері | Жергілікті нормативтік актілер | Мәслихаттар |
Басымдық қағидасы
Егер төменгі деңгейдегі акт жоғары деңгейдегі актіге қайшы келсе, құқық қолдану кезінде жоғары заңдық күші бар норма басшылыққа алынады:
- Министрдің бұйрығы заңға қайшы келе алмайды.
- Заң конституциялық заңға қайшы келе алмайды.
- Ешбір акт Конституцияға қайшы келе алмайды.
Мұны практикада не үшін білу керек
Мысалы, ведомстволық бұйрық Конституция кепілдік берген құқыққа қайшы сияқты көрінсе, оны автоматты түрде жарамсыз деп санауға болмайды. Құжатты, қолданылған норманы және даудың мән-жайын тексеріп, заңда көзделген қорғау жолын таңдаңыз:
- сотқа шағымдана аласыз;
- прокуратураға жүгіне аласыз;
- егер мәселе заңның өзінде болса, Конституциялық Сотқа жүгіне аласыз.
Конституциялық заңдар – ерекше деңгей
Конституциялық заңдар Конституцияда тікелей аталған мәселелер бойынша қабылданады: Президент туралы, Құрылтай туралы, соттар туралы, референдум туралы. Оларды қабылдау үшін білікті көпшілік – депутаттардың кемінде 2/3 дауысы қажет. Сондықтан оларды жай заңға қарағанда өзгерту қиынырақ.
Негізгі фактілер
- Конституция – ең жоғарғы акт, иерархияның шыңында
- Жоғарғы деңгейдегіге қайшы төменгі акт қолданылмайды
- Конституциялық заңдарды қабылдау мен өзгерту тәртібі Конституцияда және тиісті заңда белгіленеді
- Иерархия – сіздің құқықтарыңызды қорғаудың практикалық құралы
Материалды тексеру Нормалар мен бастапқы дереккөздер
Конституция нормалары
Бастапқы дереккөздер
Редакция осы материалды салыстырған ашық дереккөздер. Тексерілді 2026 жылғы 18 тамыз.
Байланысты баптар
Материал сүйенетін Конституция баптарына жылдам өту.
Дәлелдер паспорты Дереккөздер тексерілді Жақында тексерілді
Дереккөздер нені растағаны және машина оқитын көшірмені қайдан алу керек.