Заңдардың бәрі бірдей деңгейде емес. Құқықтық жүйеде нақты иерархия бар, оның шыңында – Конституция.
Құқықтық актілер иерархиясы
| Деңгей | Бұл не | Кім қабылдайды |
|---|---|---|
| 1. Конституция | Негізгі заң | Халық (референдум) |
| 2. Конституциялық заңдар | Конституцияда тікелей аталған мәселелер бойынша заңдар | Құрылтай (2/3 дауыспен) |
| 3. Заңдар | Заңнаманың негізгі бөлігі | Құрылтай (жай көпшілікпен) |
| 4. Президент жарлықтары | Мемлекет басшысының нормативтік актілері | Президент |
| 5. Үкімет қаулылары | Атқарушы билік актілері | Үкімет |
| 6. Министрліктердің бұйрықтары | Ведомстволық актілер | Министрлер |
| 7. Мәслихат шешімдері | Жергілікті нормативтік актілер | Мәслихаттар |
Басымдық қағидасы
Егер төменгі деңгейдегі акт жоғары деңгейдегі актіге қайшы келсе – жоғарысы қолданылады:
- Министрдің бұйрығы заңға қайшы келе алмайды.
- Заң конституциялық заңға қайшы келе алмайды.
- Ешбір акт Конституцияға қайшы келе алмайды.
Мұны практикада не үшін білу керек
Мысалы, жергілікті шенеунік ведомстволық бұйрыққа сүйеніп, Конституция кепілдік берген құқығыңыздан айырады делік. Ондай бұйрықтың күші болмайды. Сіз:
- сотқа шағымдана аласыз;
- прокуратураға жүгіне аласыз;
- егер мәселе заңның өзінде болса, Конституциялық Сотқа жүгіне аласыз.
Конституциялық заңдар – ерекше деңгей
Конституциялық заңдар Конституцияда тікелей аталған мәселелер бойынша қабылданады: Президент туралы, Құрылтай туралы, соттар туралы, референдум туралы. Оларды қабылдау үшін білікті көпшілік – депутаттардың кемінде 2/3 дауысы қажет. Сондықтан оларды жай заңға қарағанда өзгерту қиынырақ.