Әкім кім және оның Конституциямен байланысы қандай

Әкім — жергілікті атқарушы биліктің басшысы: жолдарды, мектептерді, ауруханаларды, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты, жер мәселелерін басқарады. Ауыл әкімдерін 2021 жылдан бері тұрғындар сайлайды. Жоба сайланбалылықты жоғары деңгейлерге де кеңейтіп, мәслихат алдындағы есептілікті күшейтеді. Әкім «патша» емес — оның бюджетін мәслихат бақылайды.

Жергілікті басқару 1 мин. оқу 📄
0:00

Әкім кім

Әкім кім

Әкім сіздің өңіріңізді, қалаңызды немесе ауданыңызды басқарады. Жол, мектеп, аурухана, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жер мәселелері соған байланысты.

Қазір әкімдер қалай тағайындалады

| Деңгей | Қалай | |---|---| | Облыстар мен республикалық маңызы бар қалалар | Президент мәслихаттың келісімімен тағайындайды | | Аудандар мен облыстық маңызы бар қалалар | Облыс әкімі тағайындайды | | Ауылдар мен кенттер | Тұрғындар сайлайды (2021 жылдан бері) |

2026 жылғы Конституция нені өзгертеді

  • Сайланбалылық кеңейеді — тағы да көбірек деңгей тікелей сайлауға көшеді - Мәслихатқа есептілік күшейеді — әкім тұрақты түрде есеп беруге міндетті болады - Мәслихат бақылаудың анағұрлым пәрменді тетіктеріне ие болады

Әкім мен мәслихат — өзара байланыс

| | Әкім | Мәслихат | |---|---|---| | Қызметі | Басқарады (атқарушы билік) | Бақылайды (өкілді билік) | | Бюджет | Орындайды | Бекітеді | | Бағдарламалар | Әзірлейді | Бекітеді | | Есептілік | Есеп береді | Бағалайды | Мысал: әкім жол жөндеуге жауапты. Мәслихат 10 км жолды жөндеуге бюджет бекітті. Егер 5 км ғана жөнделіп, ақша таусылса — мәслихат түсініктеме талап етеді.

Әкім нашар жұмыс істесе не істеу керек

  • мәслихатқа жүгіну — депутаттар мәселені қарауға міндетті - прокуратураға шағым беру - құқықтарыңыз бұзылса, сотқа жүгінуім арқылы емес, сонымен бірге ашықтық, есептілік және қоғаммен байланыс арқылы қалыптасады.

Негізгі фактілер

  • Әкім — жергілікті атқарушы биліктің басшысы (жолдар, мектептер, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жер) - Ауыл әкімдерін тұрғындар 2021 жылдан бері сайлайды — Конституция бұл тәртіпті жоғары деңгейлерге де кеңейтеді - Әкім мәслихатқа есеп береді: мәслихат бюджетті бекітіп, есепті тыңдайды - Әкімнің іс-әрекетіне мәслихатқа, прокуратураға және сотқа шағымдануға боладыатураға және сотқа шағымдануға болады
Ұқсас сұрақтар

Халық Кеңесі деген не

Халық Кеңесі – 126 мүшесі бар жаңа конституциялық орган. 2022 жылғы Ұлттық Құрылтайдан айырмашылығы: конституциялық мәртебе (жарлық емес), заң шығару бастамасы құқығы (тек ұсыныс емес), дербестік (Президент жанынан емес).

Мәслихат деген не және ол не үшін керек

Мәслихат — жергілікті өкілді орган, яғни облыс не аудан деңгейіндегі сіздің «парламентіңіз». Депутаттарды тұрғындар 5 жылға сайлайды. Мәслихат жергілікті бюджетті бекітеді: жолға, мектепке, ауруханаға қанша қаржы бөлінетінін шешеді. 2022 жылдан бері Президент мәслихатты мерзімінен бұрын тарата алмайды.

Азамат мемлекетті басқаруға қалай қатыса алады

Тек сайлау ғана емес. Конституция мынадай мүмкіндіктер береді: бейбіт жиналыстар, мемлекеттік органдарға өтініш (жауап беруге міндетті), Конституциялық Сотқа өтініш (тегін), қоғамдық кеңестер. Жобада мыналар да көзделген: Халық Кеңесі (заң шығару бастамасы құқығымен 126 мүше) және петициялар. Мәслихатқа 20 жастан, Құрылтайға 25 жастан кандидат болуға болады.

Жергілікті өзін-өзі басқару жергілікті басқарудан қалай ерекшеленеді

Жергілікті басқару – жоғарыдан төменге қарай құрылған тік жүйе: орталық тағайындайтын әкімдер. Жергілікті өзін-өзі басқару – төменнен басталатын бастама: тұрғындар нені жөндеп, нені салу керегін өздері шешеді. 2021 жылдан бастап ауыл әкімдері тұрғындар сайлайды. 2026 жылғы Конституция өзін-өзі басқаруды конституциялық деңгейде бекітеді.