Халықаралық шарттар мен ұлттық заңдардың арақатынасы қалай өзгереді
Бұрын: ратификацияланған халықаралық шарттар Қазақстанның заңдарынан артықшылыққа ие болды. Болашақта: шарттар мен заңдар – бір деңгейде, Конституция – барлығынан жоғары. Қазақстан халықаралық ұйымдардан шықпайды, бірақ сыртқы нормалардың автоматты басымдығын жояды. АҚШ, Ұлыбритания, Ресей (2020 жылдан) да осылай жасайды.
2026 жылғы 10 маусымдағы жағдай бойынша.
Материал жаңа ресми актілер, жарлықтар мен түсіндірмелер жарияланған сайын жаңартылып отырады.
0:00
Не өзгереді
| Қазір (1995 жылғы Конституция) | 2026 жылғы Конституция | |
|---|---|---|
| Артықшылық | Халықаралық шарттар ҚР заңдарынан жоғары | Шарттар мен заңдар – бір деңгейде |
| Конституция | Барлығынан жоғары | Барлығынан жоғары (өзгеріссіз) |
| Қайшылық | Заң шартқа қайшы келсе → шарт қолданылады | Заң шартқа қайшы келсе → сот екеуін де негізге алып шешеді |
Неліктен артықшылық алынып тасталды
- Егемендік: мемлекет сыртқы нормаларды өз заңдарынан автоматты жоғары қоюы тиіс емес
- Әлемдік тәжірибе: АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Ресей (2020 жылдан) халықаралық шарттарды заңдармен тең деңгейде ұстайды
- Конституция үстемдігі: Конституция барлығынан жоғары болып қала береді
Не өзгермейді
- Қазақстан халықаралық ұйымдардан (БҰҰ, ДСҰ, ЕҚЫҰ, ШЫҰ) шықпайды
- Барлық ратификацияланған шарттар күшін сақтайды
- Адам құқықтары саласындағы халықаралық міндеттемелер сақталады
Практикалық нәтижесі
Егер халықаралық шарттың нормасы мен ұлттық заңның нормасы арасында қайшылық туындаса – бұрын шарт автоматты жеңетін. Жаңа тәртіпте сот екі нормаға да сараптама жүргізіп, нақты жағдайда қолданылатын норманы айқындайды.
Негізгі фактілер
- Бұрын: халықаралық шарттар ҚР заңдарынан жоғары (1995 жылғы Конституцияның 4-бабы 3-тармағы)
- Болашақта: шарттар мен заңдар бір деңгейде, Конституция – барлығынан жоғары
- Қазақстан халықаралық ұйымдардан шықпайды, барлық шарттар күшін сақтайды
- Ұқсас тәсіл: АҚШ, Ұлыбритания, Ресей (2020 жылдан)