Халықаралық шарттар мен ұлттық заңдардың арақатынасы қалай өзгереді
Бұрын: ратификацияланған халықаралық шарттар Қазақстанның заңдарынан артықшылыққа ие болды. Болашақта: шарттар мен заңдар – бір деңгейде, Конституция – барлығынан жоғары. Қазақстан халықаралық ұйымдардан шықпайды, бірақ сыртқы нормалардың автоматты басымдығын жояды. АҚШ, Ұлыбритания, Ресей (2020 жылдан) да осылай жасайды.
0:00
Не өзгереді
| Қазір (1995 жылғы Конституция) | 2026 жылғы Конституция | |
|---|---|---|
| Артықшылық | Халықаралық шарттар ҚР заңдарынан жоғары | Шарттар мен заңдар – бір деңгейде |
| Конституция | Барлығынан жоғары | Барлығынан жоғары (өзгеріссіз) |
| Қайшылық | Заң шартқа қайшы келсе → шарт қолданылады | Заң шартқа қайшы келсе → сот екеуін де негізге алып шешеді |
Неліктен артықшылық алынып тасталды
- Егемендік: мемлекет сыртқы нормаларды өз заңдарынан автоматты жоғары қоюы тиіс емес
- Әлемдік тәжірибе: АҚШ, Ұлыбритания, Германия, Ресей (2020 жылдан) халықаралық шарттарды заңдармен тең деңгейде ұстайды
- Конституция үстемдігі: Конституция барлығынан жоғары болып қала береді
Не өзгермейді
- Қазақстан халықаралық ұйымдардан (БҰҰ, ДСҰ, ЕҚЫҰ, ШЫҰ) шықпайды
- Барлық ратификацияланған шарттар күшін сақтайды
- Адам құқықтары саласындағы халықаралық міндеттемелер сақталады
Практикалық нәтижесі
Егер халықаралық шарттың нормасы мен ұлттық заңның нормасы арасында қайшылық туындаса – бұрын шарт автоматты жеңетін. Жаңа тәртіпте сот екі нормаға да сараптама жүргізіп, нақты жағдайда қолданылатын норманы айқындайды.
Негізгі фактілер
- Бұрын: халықаралық шарттар ҚР заңдарынан жоғары (1995 жылғы Конституцияның 4-бабы 3-тармағы)
- Болашақта: шарттар мен заңдар бір деңгейде, Конституция – барлығынан жоғары
- Қазақстан халықаралық ұйымдардан шықпайды, барлық шарттар күшін сақтайды
- Ұқсас тәсіл: АҚШ, Ұлыбритания, Ресей (2020 жылдан)