1995 жылғы Конституция нені өзгертті

1995 жылғы Конституция — 2026 жылға дейін қолданылған Негізгі заң. Ол Қазақстанның саяси жүйесін отыз жыл бойы айқындады.

Ол нені бекітті

• Мемлекет басшысының өкілеттігі кең президенттік республиканы - Қос палаталы парламентті: Мәжіліс (төменгі палата) және Сенат (жоғарғы палата) - Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын (II бөлім) - Сот жүйесінің тәуелсіздігін - Қазақ тілінің мемлекеттік тіл екенін, ал орыс тілінің мемлекеттік органдарда қатар қолданылуын - Мемлекеттің зайырлы сипатын - Унитарлық құрылымды

Қос палаталы парламент не үшін енгізілді және оның осал тұсы неде

Сенат пен Мәжіліс батыстық қос палаталы парламенттердің үлгісімен құрылды. Бірақ федерация субъектілері жоқ унитарлық Қазақстанда бұл модель әуел бастан сынға ұшырады:

• Сенат классикалық мағынада өңірлердің өкілдігін толық қамтамасыз еткен жоқ (оның бір бөлігін Президент тағайындады) - Заң шығару үдерісі қайталанып отырды — екі палата, екі қарау, ұқсас мәселелер - Саясаттанушы Сұлтанбек Сұлтанғалиев Сенатты «құрметті зейнеткерлер палатасы» деп атаған

30 жыл ішіндегі түзетулер

1995 жылғы Конституцияға бірнеше рет өзгерістер енгізілді:

• 1998 — парламент өкілеттіктері кеңейтілді, президенттік мерзім 7 жылға ұзартылды - 2007 — Мәжіліске пропорционалды жүйе енгізілді, партиялардың рөлі күшейді - 2011 — кезектен тыс президент сайлауын өткізу мүмкіндігі пайда болды - 2017 — бірқатар өкілеттіктер Президенттен парламент пен Үкіметке қайта бөлінді - 2022 — ауқымды реформа жүргізілді (56 түзету)

Неліктен енді жаңа Конституция керек болды

Отыз жыл ішінде түзетулер соншалық көп жиналды, мәтін «құрақ көрпеге» ұқсап кетті. 2025 жылғы жұмыс тобы қажетті өзгерістер мәтіннің 84%-ына әсер ететінін анықтады. Заң бойынша бұл кезекті нүктелік түзетулерге емес, жаңа құжат қабылдауға негіз болды.

Нені есте ұстау маңызды

• 1995 жылғы Конституция жаңа Конституция күшіне енгенге дейін қолданылады (егер референдумда «Иә» делінсе — 2026 жылғы 1 шілдеге дейін). - 1995 жылғы көптеген қағидаттар сақталады: унитарлық, президенттік республика, зайырлы сипат. → 1995 жылғы Конституцияның толық мәтінін оқуін оқу](/constitution-1995?lang=kk)

• 1995 жылғы 30 тамыздағы референдумда қабылданды - Күшті президенттік жүйе, қос палаталы парламент - Бес түзету пакеті: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдар (56 түзету) - 2026 жылғы Конституция 1995 жылғы мәтіннің 84%-ына әсер етеді — бұл жаңа құжат қабылдауға негіз - Жаңа Конституция күшіне енгенге дейін қолданыладықолданылады