Неге бір палаталы парламентке көшу қажет
Қос палаталы парламенттің (1995–2026) жұмыс тәжірибесі оңтайландыру қажеттігін көрсетті:
- Екі палата арасындағы келісу заң қабылдау уақытын ұлғайтты
- Функциялардың қайталануы заң шығару тиімділігін төмендетті
- Жауапкершіліктің көмескіленуі – шешімдерді екі орган қабылдады
Құрылтайға көшу мыналарды қамтамасыз етеді:
- Ашықтық – барлық шешім бір органда жеке және ашық дауыс беру арқылы қабылданады - Жылдамдық – екі кезеңнің орнына бір келісу рәсімі жүреді - Жауапкершілік – әр депутат сайлаушылар алдында жеке жауап бередіушылар алдында жеке жауап береді
Құрамы және қалыптастыру тәртібі
Құрамы: 145 сайланатын депутат және 23 тағайындалатын депутат, барлығы 168 орын
Сайлау жүйесі:
- Ұлттық деңгейдегі пропорционалды жүйе – партиялық тізімдерге дауыс беру
- Бірыңғай жалпыұлттық округ
- Сайлау межесі: 7%
- Гендерлік квота: партиялық тізімдерде әр жыныс өкілдері кемінде 30%
Өкілеттік мерзімі: 5 жыл
Депутатқа қойылатын талаптар:
- Қазақстан Республикасының азаматы болу
- Жасы 25-тен төмен болмауы
- Жоғары білімі болуы
- Қазақстанда кемінде 10 жыл тұруы
Құрылтайдың өкілеттіктері
Жаңа Конституция парламент өкілеттіктерін 13-тен 23 конституциялық функцияға дейін кеңейтеді.
Заң шығару қызметі:
- Заңдар қабылдау және Конституцияға өзгерістер енгізу (кейін референдум арқылы)
- Республикалық бюджетті және оның орындалуы туралы есепті бекіту
- Халықаралық шарттарды ратификациялау және денонсациялау
Бақылау функциялары:
- Премьер-министрді, Вице-президентті, Бас прокурорды, Ұлттық банк Төрағасын тағайындауға келісім беру
- Үкімет есептерін тыңдау
- Үкімет бағдарламасын бекіту
- Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіру
Кадрлық мәселелер:
- Конституциялық сотты қалыптастыруға қатысу
- Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі орган басшысын сайлау
Өзге өкілеттіктер:
- Президент сайлауын тағайындау
- Қазақстаннан тыс жерлерде Қарулы Күштерді пайдалану туралы шешім қабылдау
- Президенттің ұсынуы бойынша соғыс жағдайын жариялау
Құрылтайдың құрылымы
- Құрылтай Төрағасы – депутаттар сайлайды, жұмысты басқарады
- Төрағаның орынбасарлары
- Тұрақты комитеттер
- Фракциялар – партиялардан сайланған депутаттық бірлестіктер
Жұмыс нысандары
- Пленарлық отырыстар
- Комитет отырыстары
- Парламенттік тыңдаулар
- Үкімет сағаты
Құрылтайды тарату
Президент Құрылтайды тарата алады:
- Егер бір жыл ішінде Үкіметке екі рет сенімсіздік вотумы білдірілсе - Саяси дағдарыс салдарынан парламенттік көпшілікті қалыптастыру мүмкін болмаса
Таратудан кейін кезектен тыс сайлау тағайындалады.