Question: Сұрақ туындаса, қайда жүгінуге болады

Сұрақ туындаса, қайда жүгінуге болады Конституцияға, референдум рәсіміне немесе құқықтарға қатысты сұрақтар туындаса, ресми порталдарға, eGov пен e-Otinish-ке, уәкілетті органдарға жүгініңіз. Құқық бұзылса – адвокатқа, прокуратураға, сотқа немесе омбудсменге. ## Қандай сұрақтармен жүгінуге болады
Азаматтарда әртүрлі сұрақ туындауы мүмкін:
- Конституция мәтінінің белгілі бір бөлімін қалай түсінуге болады
- референдум қалай өтті және оның құқықтық нәтижесі қандай
- дауыс беру тәртібі қандай
- менің құқықтарым қалай қорғалған
- қай орган неге жауапты
Мұндай сұрақтар үшін сенімді ресми арналарды білу маңызды.
## Қайда жүгінуге болады
Практикада пайдалы ресурстар:
- референдум туралы ресми ақпараттық сайттар
- Орталық сайлау комиссиясының ресми ресурстары
- eGov және e-Otinish мемлекеттік платформалары
- құқықтық ақпараттық порталдар
- адам құқықтары жөніндегі уәкілетті институттар
## Қашан құқықтық көмек керек
Егер мәселе жай ақпаратқа емес, нақты құқық бұзылуына қатысты болса, мыналарға жүгінген жөн:
- адвокатқа
- прокуратураға
- сотқа
- омбудсменге
- өзге де құқықтық қорғау тетіктеріне
## Неге ресми арна маңызды
Күрделі құқықтық мәселе бойынша интернеттегі кездейсоқ кеңес не түсіндіру жаңылыстыруы мүмкін. Ресми немесе кәсіби түсіндірме дәлірек болады.
## Негізгі ой
Сұрақ туындаса, онымен жалғыз қалмаңыз: ақпараттық сұрақ болса – ресми ресурстарға, құқықтық мәселе болса – уәкілетті органға жүгініңіз. - Сұрақтар үшін ресми порталдар мен мемлекеттік платформалар маңызды
- Құқық бұзылса, адвокат, сот, прокуратура, омбудсмен арналары қажет болуы мүмкін
- Ақпараттық және құқықтық сұрақтарды ажырата білу маңызды
- Ресми арна қате түсіндірмеден қорғайды

Практика

practical-where-to-ask faq practical Практика

Құқықтарды қорғау

Өтініш жасау құқығы

Конституциялық Сот

Прокуратура

Адам құқықтары жөніндегі уәкіл

Адвокатура және заң көмегі

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі


Question: Конституция мәтінін неге оқу маңызды

Конституция мәтінін неге оқу маңызды 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда азаматтар жалпы көңіл күйге емес, нақты құқықтық мәтінге дауыс берді. Сондықтан Конституцияны ұранмен емес, тікелей мәтін арқылы оқу маңызды – ол қандай құқықтар мен тетіктер енгізетінін түсіну үшін. ## 2026 жылғы Конституция қабылданды
2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда азамат нақты құқықтық мәтінге дауыс берді, жалпы көңіл күйге емес. 87,15% «иә» деп дауыс берді, ал жаңа Конституция 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді.
## Нені оқып шығу жеткілікті
Әр бапты заңгерше талдау міндетті емес. Бірақ ең болмағанда мына дүниелермен танысқан жөн:
- Конституцияның қысқаша түсіндірмесімен
- негізгі өзгерістер тізімімен
- құқықтар мен бостандықтар бөлімімен
- билік құрылымы туралы бөліммен
- ресми салыстырмалы кестемен
## Неге бұл маңызды
Егер азамат мәтінді оқымай дауыс берсе, оның таңдауы мыналарға қатты тәуелді болып қалуы мүмкін:
- эмоциялық әсерге
- сыртқы үгіт-насихатқа
- үзік ақпаратқа
- өзгенің түсіндіруіне
## Саналы дауыс нені білдіреді
Саналы дауыс – адам:
- нақты не өзгеретінін біледі
- негізгі салдарды түсінеді
- өз ұстанымын өз пайымына сүйеніп қалыптастырады
## Негізгі ой
Құқықтарыңызды түсіну үшін мәтінді кем дегенде қысқаша нұсқада өз көзіңізбен оқып шығыңыз – 1 шілдеден бастап қандай нормалар іске қосылатынын білу үшін. - 2026 жылғы 15 наурыздағы референдумда 87,15% «иә» деді, Конституция 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді
- Референдумда азамат нақты құқықтық мәтінге дауыс берді
- Енді Конституция бойынша жаңа құқықтарыңызды білу маңызды
- Қысқаша түсіндірме мен салыстырмалы кесте – түсінуге жақсы бастапқы база
- Мәтінді оқымай дауыс беру сыртқы ықпалға тәуелділікті күшейтеді

Практика

practical-why-read-before-vote faq practical Практика

Canonical Constitution.my explainer with card-level checked official sources.

Халық билігі және сайлау

Азаматтардың қатысуы

Құрылтай

Конституцияны өзгерту

Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

2026 жылғы 15 наурыздағы республикалық референдумның алдын ала ресми қорытындысы

Қазақстан Республикасының Орталық референдум комиссиясы


Question: 1995 жылғы Конституция нені өзгертті

1995 жылғы Конституция нені өзгертті 1995 жылғы 30 тамыздағы референдумда қабылданған Конституция күшті президенттік жүйе мен қос палаталы парламентті (Мәжіліс және Сенат) орнықтырды. Ол 30 жылдан астам қолданылды және 2026 жылғы 15 наурызда қабылданған жаңа Конституциямен ауыстырылды. 1995 жылғы Конституция – 2026 жылға дейін қолданылған Негізгі заң. Ол Қазақстанның саяси жүйесін отыз жыл бойы айқындады.
## Ол нені бекітті
- Мемлекет басшысының өкілеттігі кең **президенттік республиканы**
- **Қос палаталы парламентті:** Мәжіліс (төменгі палата) және Сенат (жоғарғы палата)
- Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын (II бөлім)
- Сот жүйесінің тәуелсіздігін
- Қазақ тілінің мемлекеттік тіл екенін, ал орыс тілінің мемлекеттік органдарда қатар қолданылуын
- Мемлекеттің зайырлы сипатын
- Унитарлық құрылымды
## Қос палаталы парламент не үшін енгізілді және оның осал тұсы неде
Сенат пен Мәжіліс батыстық қос палаталы парламенттердің үлгісімен құрылды. Бірақ федерация субъектілері жоқ унитарлық Қазақстанда бұл модель әуел бастан сынға ұшырады:
- Сенат классикалық мағынада **өңірлердің өкілдігін толық қамтамасыз еткен жоқ** (оның бір бөлігін Президент тағайындады)
- Заң шығару үдерісі **қайталанып отырды** – екі палата, екі қарау, ұқсас мәселелер
- Саясаттанушы Сұлтанбек Сұлтанғалиев Сенатты «құрметті зейнеткерлер палатасы» деп атаған
## 30 жыл ішіндегі түзетулер
1995 жылғы Конституцияға бірнеше рет өзгерістер енгізілді:
- **1998** – парламент өкілеттіктері кеңейтілді, президенттік мерзім 7 жылға ұзартылды
- **2007** – Мәжіліске пропорционалды жүйе енгізілді, партиялардың рөлі күшейді
- **2011** – кезектен тыс президент сайлауын өткізу мүмкіндігі пайда болды
- **2017** – бірқатар өкілеттіктер Президенттен парламент пен Үкіметке қайта бөлінді
- **2022** – ауқымды реформа жүргізілді (56 түзету)
## Неліктен енді жаңа Конституция керек болды
Отыз жыл ішінде түзетулер соншалық көп жиналды, мәтін «құрақ көрпеге» ұқсап кетті. 2025 жылғы жұмыс тобы қажетті өзгерістер **мәтіннің 84%-ына** әсер ететінін анықтады. Заң бойынша бұл кезекті нүктелік түзетулерге емес, жаңа құжат қабылдауға негіз болды.
## Нені есте ұстау маңызды
- 1995 жылғы Конституция жаңа Конституция күшіне енгенге дейін қолданылады (егер референдумда «Иә» делінсе – 2026 жылғы 1 шілдеге дейін).
- 1995 жылғы көптеген қағидаттар сақталады: унитарлық, президенттік республика, зайырлы сипат.
→ [1995 жылғы Конституцияның толық мәтінін оқу](/constitution-1995?lang=kk) - 1995 жылғы 30 тамыздағы референдумда қабылданды
- Күшті президенттік жүйе, қос палаталы парламент
- Бес түзету пакеті: 1998, 2007, 2011, 2017, 2022 жылдар (56 түзету)
- 2026 жылғы Конституция 1995 жылғы мәтіннің 84%-ына әсер етеді – бұл жаңа құжат қабылдауға негіз
- Жаңа Конституция күшіне енгенге дейін қолданылды

Тарих

constitution-history-1995 faq history Тарих

Мемлекеттің негіздері

Халық билігі

Конституция және қолданыстағы құқық

Президент

Құрылтай

Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы (ресми архивтік жарияланым)


Question: Миф: «Референдумнан кейін бәрі ертесіне бірден өзгеріп кетеді»

Миф: «Референдумнан кейін бәрі ертесіне бірден өзгеріп кетеді» Жоқ, келесі күні емес. Референдум 2026 жылғы 15 наурызда өтті, ал Конституция 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді. Осы аралықта өтпелі кезең жүрді: бұрынғы парламенттік модель 1 шілдеге дейін жұмыс істеді, соттар мен үкімет құқықтық вакуумсыз жалғасты. ## Миф
«Дауыс беріп шыққан соң, ертеңіне мүлде басқа елде оянамыз – бәрі бір түнде өзгеріп кетеді.»
## Фактілер
Конституция қосқыш сияқты жұмыс істемейді. Дауыс беру мен толық іске қосылудың арасында нақты күнтізбе бар.
| Күн | Не болады |
|---|---|
| **2026 жылғы 15 наурыз** | Референдум – азаматтар «Иә» не «Жоқ» деп дауыс береді |
| **16 наурыз – 30 маусым** | Өтпелі кезең: 5 маусымда негізгі заңдарға қол қойылды, жаңа институттарды іске қосуға дайындық жүрді |
| **2026 жылғы 1 шілде** | Жаңа Конституция күшіне енді |
| **2026 жылғы 23 тамыз** | Құрылтай депутаттарының алғашқы сайлауы |
| **Сайлаудан кейін** | Жаңа үкіметті қалыптастыру |
## Өтпелі кезеңде не жұмыс істейді
Бәрі де. Үзіліссіз:
- 1 шілдеге дейін 1995 жылғы қолданыстағы Конституция болды
- Мәжіліс пен Сенат 1 шілдеге дейін жұмыс істеді, сол күні бұрынғы Парламент өкілеттігін тоқтатты
- Үкімет орнында қалады
- Соттар мен Конституциялық Сот үзіліссіз жұмыс істейді
- 1 шілдеге дейін барлық акт қолданылды; осы күннен кейін олар жаңа Конституцияға қайшы келмейтін бөлігінде ғана қолданылады
## Неге 3,5 ай керек
Мыналарды дайындау қажет:
- 1 шілдеге дейінгі ұйымдастырушылық және құқықтық дайындық
- Құрылтай сайлауы туралы Президент жарлығы, одан кейінгі ОСК күнтізбесі
- Жаңа институттарды қалыптастыру
Бұл кідіріс емес – бұл қалыпты тәжірибе. 1958 жылғы Франция Конституциясы қабылданғаннан кейін 4 айдан соң күшіне енді. 1996 жылғы Оңтүстік Африка Конституциясында 2 жылдық өтпелі кезең болды.
## Бұл миф неге пайда болды
Адамдар «жоғарыдан» болатын күрт өзгерістерге үйренген: бүгін жарлыққа қол қойылды, ертең бәрі жаңаша. Ал конституциялық реформа басқаша жүреді: әуелі ережелер, содан кейін институттар, содан соң практика. Бұл баяуырақ, бірақ сенімдірек. Сондықтан өтпелі кезеңнің қалыпты құбылыс екенін түсіндіру маңызды. - Референдум 2026 жылғы 15 наурызда өтті, Конституция 2026 жылғы 1 шілдеде күшіне енді
- 2026 жылғы 5 маусымда негізгі конституциялық заңдарға қол қойылды
- Құрылтай сайлауы 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды
- Өтпелі кезең 2026 жылғы 16 наурыз – 30 маусым аралығында жүрді; бұрынғы Парламент 1 шілдеде өкілеттігін тоқтатты

Мифтер

referendum-myth-change-next-day faq myths Мифтер

Конституцияға өзгерістер енгізу

Күшіне ену

Өтпелі ережелер

Заңнаманы сәйкестендіру

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

Ресми конституциялық құжаттар


Question: Миф: «Конституция референдумда қабылданса, ол мінсіз деген сөз»

Миф: «Конституция референдумда қабылданса, ол мінсіз деген сөз» Референдум легитимдік береді, бірақ мінсіздікке кепілдік бермейді. АҚШ Конституциясы алғашында құлдықты заңдастырды. Қазақстанның 1995 жылғы Конституциясына 2022 жылы 56 түзету енгізу қажет болды. Кез келген Конституция – ымыра. Сондықтан 2026 жылғы Конституцияда жаңарту тетіктері көзделген: Конституциялық Сот, түзетулер, Халық Кеңесі. ## Миф
«Халық дауыс берсе – демек Конституция мінсіз, енді оған ештеңені өзгерту керек емес.»
## Фактілер
Референдум **легитимдік** береді – халық атынан сөйлеуге құқық береді. Бірақ легитимдік мінсіздікке тең емес.
**Әлемде мінсіз Конституция болған емес:**
- **АҚШ Конституциясы (1787)** – құлдықты заңдастырды. 13-түзетуді қабылдау үшін 78 жыл мен азаматтық соғыс қажет болды. Барлығы – 237 жылда 27 түзету
- **Франция Конституциясы** – бесінші Конституция (1958). Оған дейінгі төрт Конституция өз дәуірінің мәселелерін шешті де, кейін ескірді
- **Қазақстан Конституциясы (1995)** – өтпелі кезең үшін қолайлы болды. Бірақ 30 жылда қайшылықтар жиналып, 2022 жылғы реформа 56 түзету енгізді, ал 2026 жылғы Конституция мәтіннің 84%-ын өзгертеді
**Неге бұлай болады:**
- Конституция – топтар, мүдделер мен құндылықтар арасындағы **ымыра**
- Қоғам өзгеріп отырады – 1995 жылы жұмыс істеген нәрсе 2026 жылы жұмыс істемеуі мүмкін
- Қолдану тәжірибесі жазу кезінде алдын ала білу мүмкін емес мәселелерді ашады
## 2026 жылғы Конституциядағы түзету тетіктері
Конституция өз жаңару жолдарын да көздейді:
- **Түзетулер** – Құрылтай арқылы (білікті көпшілікпен) немесе референдум арқылы
- **Конституциялық Сот** – нормаларды түсіндіріп, оларды жаңа шындыққа бейімдейді
- **Халық Кеңесі** – заң шығару бастамасы бар, қоғамнан кері байланыс беретін арна
- **Конституциялық заңдар** – Конституцияның өзін өзгертпей-ақ, оның қағидаттарын нақтылайды
## Бұл миф неге пайда болды
Адамдарға кейде «соңғы жауап» керек болады: бір рет дауыс бердік – енді ойланудың қажеті жоқ сияқты. Бірақ Конституция – тірі құжат. Оны сынға алу мен жаңарту – құрметсіздік емес, кемел қоғамның белгісі. Құжаттың сапасын мәтіннің мазмұны мен іске асу тетіктері анықтайды. - Референдум легитимдік береді, бірақ мінсіздікке кепілдік бермейді
- АҚШ Конституциясына 237 жылда 27 түзету енгізілді, ал 1995 жылғы Қазақстан Конституциясына 2022 жылы 56 түзету жасалды
- 2026 жылғы Конституцияда жаңарту тетіктері бар: түзетулер, Конституциялық Сот, Халық Кеңесі
- Конституцияны сынау – сөз бостандығымен қорғалатын қалыпты тәжірибе

Мифтер

myths-constitution-always-good faq myths Мифтер

Конституцияның үстемдігі

Құқықтарды шектеу шектері

Конституцияға өзгерістер енгізу

Конституциялық Соттың қорытындысы

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

«Қазақстан Республикасының Конституциялық Соты туралы» конституциялық заң


Question: Миф: «Референдумда әрқашан бір ғана сұрақ болуы керек»

Миф: «Референдумда әрқашан бір ғана сұрақ болуы керек» «Референдумда міндетті түрде бір ғана сұрақ болуы керек» деген – миф. Заң сұрақтар санын шектемейді. 2026 жылғы 15 наурызда бір сұрақ қойылды, өйткені Конституция тұтас қабылданады. Әлемде ешбір ел Конституцияны бап-бап бойынша дауысқа салмайды. ## Миф
«Референдумда әрқашан бір ғана сұрақ болуы керек, ал бізге әр бап бойынша бөлек дауыс беруге мүмкіндік берілмей жатыр.»
## Фактілер
«Республикалық референдум туралы» Конституциялық заңның 3-бабында мемлекеттік өмірдің «аса маңызды мәселелері» туралы айтылады – **көпше түрде**. Сұрақ санына шектеу жоқ.
**Әлемдік тәжірибе:**
- **Швейцарияда** бір дауыс беруге бірден 3–5 сұрақ жиі шығарылады
- **Австралияда** конституциялық референдумдарда бірнеше бөлек сұрақ жиі болады
- **Ирландияда (2018)** бір мезгілде екі конституциялық түзету бойынша дауыс берілді
## Неге 15 наурызда бір сұрақ қойылды
Өйткені Конституция – біртұтас құжат. Баптар өзара байланысты: құқықтар қорғану тетіктеріне сүйенеді, парламенттің өкілеттіктері президенттің функцияларымен байланысты. «15-бапты қолдаймын, 42-бапқа қарсымын» деген дауыс беру жүйенің тұтастығын бұзар еді.
95 баптың әрқайсысына жеке-жеке дауыс беріп жатқаныңызды елестетіп көріңіз. Бұл 95 бөлек бюллетень деген сөз. Әлемде мұндайды ешбір ел жасамайды – қаламағандықтан емес, Конституция тек жүйе ретінде ғана жұмыс істейтіндіктен.
1995 жылы Қазақстан да Конституцияны референдумда тұтас қабылдаған. Франция, Испания, Чили де дәл осылай істейді.
## Бұл миф неге пайда болды
Адамдар кей нормаларды қолдап, кейбірін қабылдағысы келмейді. Бұл – түсінікті ниет. Бірақ «бәрі не ештеңе емес» форматы – айла-шарғы емес, тұтас құжатты қабылдаудың жалғыз жолы. Ымыралар дауыс беру кезінде емес, жоба әзірлеу кезеңінде қаланады. Негізгі өлшем – азаматтың неге дауыс беріп тұрғанын түсінуі. - Заң референдумдағы сұрақтар санын шектемейді («Республикалық референдум туралы» КЗ, 3-бап)
- 2026 жылғы 15 наурызда бір сұрақ қойылды: Конституцияны тұтастай қабылдау немесе қабылдамау
- 1995 жылы Қазақстан Конституцияны тұтастай дауысқа салған – бұл бұрыннан бар тәжірибе
- Әлемде ешбір ел Конституцияны бап-бап бойынша дауысқа салмайды

Мифтер

referendum-myth-one-question faq myths Мифтер

Халық билігі және референдум

Азаматтардың қатысуы

Конституцияны референдум арқылы өзгерту

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі


Question: Миф: «Бойкот – ең күшті саяси жауап»

Миф: «Бойкот – ең күшті саяси жауап» Бойкот «қарсы» дауысына тең емес. Хаттамада қатысу мен берілген дауыстар тіркеледі, ал «бойкот» жеке санат ретінде есептелмейді. 2026 жылғы 15 наурыздағы қорытынды қатысу 73,12% болды, қатысушылардың 87,15%-ы «Иә» деп дауыс берді. «Жоқ» дауысы нәтижеге әсер етеді, ал келмеу наразылық дауысы болып саналмайды. ## Миф
«Наразылық білдірудің ең жақсы жолы – референдумға бармау. Бойкот біздің келіспейтінімізді көрсетеді.»
## Фактілер
Заң тұрғысынан бойкот «қарсы» дауыс болып саналмайды және хаттамада бөлек нәтиже ретінде көрінбейді.
**Нәтиже қалай есептеледі:**
1. Дауыс беруге **сайлаушылардың 50%-дан астамы** қатысса, референдум **өтті** деп саналады
2. Келгендердің **50%-дан астамы** «Иә» десе және «Иә» дауысы өңірлердің **кемінде 2/3-інде** басым болса, шешім қабылданады
3. Сіздің келмеуіңіз еш жерде **«қарсы»** не **«бойкот»** ретінде тіркелмейді
**Сандармен есептеп көрейік:**
Мысалы, 12 млн сайлаушының ішінен:
- 7 млн адам келді (58% – референдум өтті)
- 4 млн адам «Иә» деді (келгендердің 57%-ы)
- 3 млн адам «Жоқ» деді
- 5 млн адам бойкот жасады
Нәтиже: Конституция **қабылданды**. Бойкот жасаған 5 миллион адам нәтижеге **ешқандай** әсер еткен жоқ. Олар хаттамада көрінбейді.
**Бойкот қашан әсер етер еді:**
Бойкот қорытынды қатысу **50%-дан төмен** болғанда ғана дауыс берудің заңдық нәтижесіне әсер ете алар еді. 2026 жылғы 15 наурыздағы нақты қатысу **73,12%** болды, сондықтан талап орындалды.
## «Жоқ» дауысы бойкоттан күштірек
|  | Бойкот | «Жоқ» дауысы |
|---|---|---|
| Хаттамада тіркеле ме | Жоқ | Иә |
| Нәтижеге әсер ете ме | Жоқ (қатысу >50% болса) | Иә |
| Конституциялық құқық па | Жоқ – бұл құқықтан бас тарту | Иә |
| Статистикада көріне ме | Жоқ | Иә |
## Бұл миф неге пайда болды
Бойкот әсерлі қадам сияқты көрінеді – «мен бұған қатыспаймын». Бірақ сайлау құқығының логикасы қарапайым: «Иә» бар, «Жоқ» бар, келмеу бар. Келмеу – үшінші нұсқа емес. Бұл – нөл.. Кейде ең күшті жауап – келіп, саналы түрде өз даусыңды беру. - Келмеу «жоқ» дауысы болып саналмайды – хаттамада тек қатысу мен дауыстар тіркеледі
- Қатысу 50%-дан асса, бойкот жасағандар санына қарамастан референдум өтеді
- 2022 жылғы референдумда қатысу 68% болды, яғни 50% межесінен 18 пайыздық тармаққа жоғары болды
- 2026 жылғы 15 наурыздағы қорытынды қатысу 73,12% болды – талап орындалды
- «Жоқ» дауысы есептеледі, хаттамада тіркеледі және нәтижеге әсер етеді

Мифтер

referendum-myth-boycott faq myths Мифтер

Халық билігі және референдум

Азаматтардың қатысуы

Шешім қабылдау шарттары

Конституциялық Соттың қорытындысы


Question: Миф: «Референдум парламенттен жақсы, себебі шешімді халық қабылдайды»

Миф: «Референдум парламенттен жақсы, себебі шешімді халық қабылдайды» Референдум парламенттің орнын алмастырмайды, ол іргелі мәселелерге арналған толықтыратын тетік. Бюджет немесе салық кодексі бойынша «Иә/Жоқ» формуласымен дауыс беру мүмкін емес. 2026 жылғы референдум – дұрыс мысал: мәтіннің 84%-ы жаңа, биліктің өзгеше құрылымы. ## Миф

«Халықтың бәрін референдум арқылы шешсін – парламент не үшін керек?»

## Фактілер

Референдум мен парламент әртүрлі мәселелерді шешеді.

**Референдум қашан керек:**
- Жаңа Конституция – мемлекеттің негізі, жоғары заңдылық пен халықтық қолдау қажет
- Егемендік пен аумақ мәселелері
- Іргелі құндылықтар, олар бойынша қоғам тікелей пікір білдіруі керек

**Парламент қашан тиімдірек:**
- Бюджет – мыңдаған жол, салалар мен өңірлер арасындағы компромисстер
- Салық кодексі – жүздеген беттік техникалық нормалар
- Халықаралық шарттар – күрделі заңнамалық мәселелер

## Неге «Иә/Жоқ» бюджет үшін жұмыс істемейді

Бюджет мыңдаған тармақтан тұрады. «Иә» деп дауыс беру – бәрімен келісу, «Жоқ» деп дауыс беру – бәрін қабылдамау дегенді білдіреді. Ал нақты мәселені ымыра арқылы шешу парламенттің міндеті – ол мамандандырылған комитеттер арқылы жұмыс істейді.

## 2026 жылғы Конституция – референдумға дұрыс мысал

- Мәтіннің **84%-ы жаңа** – іргелі өзгеріс
- Биліктің басқа архитектурасы: бір палата, Вице-президент, Халық Кеңесі
- Мұндай өзгеріс халықтың тікелей мақұлдауын талап етеді

Конституция қабылданғаннан кейін ағымдағы заңдарды Құрылтай (145 депутат) қабылдайды – референдум емес. - Референдум – іргелі мәселелерге (Конституция, егемендік)
- Ағымдағы заңнама (бюджет, салықтар, шарттар) үшін парламент тиімдірек
- 2026 жылғы Конституция: мәтіннің 84%-ы жаңа, парламент функциялары 13-тен 23-ке дейін – референдумға дұрыс мысал
- Конституция қабылданғаннан кейін ағымдағы заңдарды Құрылтай (145 депутат) қабылдайды, референдум емес

Мифтер

myths-referendum-vs-parliament faq myths Мифтер

Халық билігі және референдум

Құрылтай

Конституцияны референдум арқылы өзгерту

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

«Қазақстан Республикасының Құрылтайы туралы» Конституциялық заң

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі


Question: Конституция күшіне енгеннен кейін не өзгерді?

Конституция 2026 жылғы 1 шілдеден бастап күшінде. Жаңа құқықтар қолданыла бастады, негізгі конституциялық заңдар жарияланды, ал келесі жария кезең ретінде 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалған Құрылтай сайлауы белгіленді.

Жаңа Конституция қабылданғаннан кейін не өзгерді? 2026 жылғы 15 наурызда Қазақстан азаматтары референдумда жаңа Конституцияны мақұлдады. 5 маусымда негізгі конституциялық заңдарға қол қойылды, 1 шілдеде Конституция күшіне енді және сол күні Құрылтай сайлауын өткізу туралы жарлыққа қол қойылды. Құрылтай депутаттарының сайлауы 2026 жылғы 23 тамызға тағайындалды. ## Басты мәлімет
2026 жылғы 15 наурыздағы референдумнан кейін конституциялық реформа жоба кезеңінен нақты іске қосу кезеңіне өтті. Қазір үш нәрсені ажырату маңызды: неге қазірдің өзінде қол қойылды, не 1 шілдеден бері күшінде және не үшін әлі жеке жарлық не ұйымдастыру қадамы қажет.

## Не болып қойды
- **2026 жылғы 5 маусымда** Президент, Құрылтай, Конституциялық сот және Қазақстан Халық Кеңесі туралы қол қойылған конституциялық заңдар жарияланды.
- Жаңа институттардың негізгі үлгісі ресми мәтіндерде бекітілді.
- Конституция 1 шілдеде күшіне енді, бірақ жаңа органдар қалыптасқанға дейін институционалдық көшу жалғасады.

## 2026 жылғы 1 шілдеден бері не күшінде
- Жаңа Конституция елдің Негізгі заңы болды.
- 1995 жылғы Конституция күшін жойды.
- Жаңа конституциялық кепілдіктер, соның ішінде сотсыз ұстап алу мерзімін 48 сағатқа қысқарту қолданылады. Азаматтардың Конституциялық сотқа жүгіну тетігі 2023 жылғы 1 қаңтардан бері жұмыс істейді, ал жаңа Конституция оны сақтайды.

## Келесі қадам ретінде не күтіледі
- **2026 жылғы 1 шілдеде** Президент Құрылтай сайлауын тағайындау туралы жарлыққа қол қойды.
- Бір палаталы Құрылтайға алғашқы сайлау **2026 жылғы 23 тамызға** тағайындалды.
- Вице-президентті тағайындау Құрылтайдың қалыптасуына және оның келісіміне байланысты.
- Қазақстан Халық Кеңесі туралы заң 1 шілдеден бастап күшінде, ал 2 шілдеде оның Хатшылығы құрылды. Кеңес құрамын бекіту мен алғашқы отырыстың күні жеке ресми актімен әлі жарияланған жоқ.

## Фактілер
- 2026 жылғы 15 наурыз – референдум және жаңа Конституцияны қабылдау
- 2026 жылғы 5 маусым – негізгі конституциялық заңдарға қол қойылды
- 2026 жылғы 1 шілде – Конституция күшіне енді
- 2026 жылғы 23 тамыз – Құрылтай депутаттарының сайлауы
- 2026 жылғы 2 шілде – Қазақстан Халық Кеңесінің Хатшылығы құрылды; алғашқы отырыс күні әлі жарияланған жоқ

Қазір өзекті

what-changed-after-vote faq post_referendum Референдумнан кейін

Халық билігі және референдум

Өзгерістерді референдумда қабылдау тәртібі

Конституцияның күшіне енуі

Өтпелі ережелер

Актілерді сәйкестендіру

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

Қазақстан Халық Кеңесінің Хатшылығын құру туралы жарлық

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі

Құрылтай депутаттарының сайлауын 2026 жылғы 23 тамызға тағайындау туралы жарлық

«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі