# Құқықтар мен бостандықтарға шектеу бола ма

> Иә, бірақ құқықтар тек заңмен және 41-бапта көрсетілген мақсаттар үшін қажетті шамада ғана шектелуі мүмкін. Саяси себеппен шектеуге тыйым салынады, ал 12, 14, 16, 17, 20, 22, 25-баптардағы құқықтар ешбір жағдайда шектелмейді.

Canonical URL: https://constitution.my/p/rights-limits?lang=kk
Language: kk
Updated: 2026-07-26

Section: Құқықтар

## Негізгі қағида

41-бап құқықтар мен бостандықтарды тек **заңмен** және конституциялық құрылысты, өзге адамдардың құқықтары мен бостандықтарын, ұлттық қауіпсіздікті, қоғамдық тәртіпті, азаматтардың денсаулығын және қоғамның имандылығын қорғау үшін қажетті шамада ғана шектеуге мүмкіндік береді.

Бұл құқықтарды әкімшілік қолайлылық үшін шектеуге рұқсат бермейді. Әр жағдайда құқықтық негіз, Конституцияда көрсетілген мақсат және қолданылған шараның сол мақсатпен байланысы түсінікті болуы керек. Саяси себептер бойынша шектеуге тікелей тыйым салынған.

## Нені тексеру керек

1. **Шектеуді кім және қандай заңның негізінде енгізді.**
2. **Ол 41-баптағы қай мақсатты көздейді.**
3. **Шара мақсатқа жету үшін қажетті мөлшерден аспай ма.**
4. **Оған шағым беру тәртібі мен мерзімі бар ма.**

Мысалы, заң бейбіт жиналыс өткізу тәртібін немесе санитариялық шектеулерді белгілей алады. Бірақ «қауіпсіздік» деген сөздің өзі кез келген шараны конституциялық етпейді: оның мазмұнына, қажеттілігіне және ауқымына дау айтуға болады.

## Нені шектеуге болмайды

Конституция нақты тізім береді: **12, 14, 16, 17, 20, 22, 25**-баптарда көзделген құқықтар мен бостандықтар ешбір жағдайда шектелмейді.

Бұған, атап айтқанда, құқық субъектілігін тану және сот арқылы қорғалу, азаматты елден тыс жерде қорғау, теңдік пен кемсітпеу, өмір сүру, қадір-қасиет пен азаптауға тыйым салу, ұлттық тиесілілігін айқындау және ана тілін пайдалану, ар-ождан бостандығы жатады. Дәл тұжырым үшін тиісті бапты ашыңыз: қысқа атауы ғана емес, баптың бүкіл мәтіні қорғалады.

## Шектеуді қалай тексеруге болады

Жалпы сот нақты істе шешімнің немесе әрекеттің заңдылығын бағалайды. Егер қолданылатын нормативтік акт конституциялық құқықтарға нұқсан келтірсе, сот 79-бап бойынша істі тоқтата тұрып, Конституциялық Сотқа жүгінуге міндетті. Азамат та конституциялық заңда белгіленген жарамдылық талаптарын сақтай отырып Конституциялық Сотқа жүгіне алады.

## Key Facts

- 41-бап шектеуге тек заңмен және онда көрсетілген мақсаттар үшін жол береді
- Саяси себептер бойынша шектеуге тыйым салынған
- 12, 14, 16, 17, 20, 22, 25-баптар ешбір жағдайда шектелмейді
- Жалпы сот пен Конституциялық Сотқа жүгіну – талаптары мен мерзімдері бөлек екі жол

## Тексерілген дереккөздер

- [Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)

---
Source: https://constitution.my/p/rights-limits?lang=kk
© 2026 Constitution.my – informational resource, not an official legal source