Қорғаудың негізгі деңгейлері
Конституциялық құқықтарды қорғау бірнеше арна арқылы жүзеге асады:
- Соттар – бұзылған құқықты қалпына келтірудің негізгі тетігі
- Конституциялық сот – конституциялық нормалардың сақталуын тексереді
- Омбудсмен – адам құқықтарын қорғау саласындағы уәкілетті институт
- Прокуратура – заңдылықтың сақталуын қадағалайды
Сот арқылы қорғау
Егер мемлекеттік орган, лауазымды тұлға немесе өзге субъект сіздің құқығыңызды бұзса, сотқа жүгінуге болады. Сот:
- шешімді немесе әрекетті заңсыз деп тануы мүмкін
- келтірілген зиянды өтеуді міндеттей алады
- бұзылған құқықты қалпына келтіру туралы шешім шығара алады
Конституциялық сотқа жүгіну
Егер сіздің ісіңізде конституциялық құқықтарды бұзатын заң немесе акт қолданылса, Конституциялық сотқа жүгінуге болады:
- жүгіну тегін - өтінішті eGov арқылы, пошта арқылы немесе жеке беруге болады - адвокат ұсынылады, бірақ міндетті емес - егер норма конституцияға қайшы деп танылса, ол барлығы үшін күшін жоядыа маңызды
Омбудсменнің рөлі
Омбудсмен:
- азаматтардың шағымдарын қабылдайды
- мемлекеттік органдарға ұсыныстар береді
- жүйелі құқық бұзушылықтарға назар аударады
- құқықтық ағартуға көмектеседі
Омбудсмен шешім шығармайды, бірақ құқықты қалпына келтіру процесіне ықпал ете алады.
Практикалық қадамдар
Құқық бұзылған жағдайда:
- дәлелдерді жинаңыз
- жазбаша өтініш немесе шағым беріңіз
- мерзімдерді өткізіп алмаңыз
- қажет болса адвокат көмегіне жүгініңіз
- істің конституциялық өлшемі бар-жоғын бағалаңыз
Неге бірнеше тетік қажет
Құқықтарды қорғау бір ғана органға сүйенбеуі керек. Сот, прокуратура, омбудсмен және конституциялық бақылау қатар жұмыс істегенде ғана азамат шынайы қорғауға ие болады.