Миф
«Референдумда әрқашан бір ғана сұрақ болуы керек, ал бізге әр бап бойынша бөлек дауыс беруге мүмкіндік берілмей жатыр.»
Фактілер
«Республикалық референдум туралы» Конституциялық заңның 3-бабында мемлекеттік өмірдің «аса маңызды мәселелері» туралы айтылады — көпше түрде. Сұрақ санына шектеу жоқ. Әлемдік тәжірибе:
- Швейцарияда бір дауыс беруге бірден 3–5 сұрақ жиі шығарылады - Австралияда конституциялық референдумдарда бірнеше бөлек сұрақ жиі болады - Ирландияда (2018) бір мезгілде екі конституциялық түзету бойынша дауыс берілді
Неге 15 наурызда бір сұрақ қойылды
Өйткені Конституция — біртұтас құжат. Баптар өзара байланысты: құқықтар қорғану тетіктеріне сүйенеді, парламенттің өкілеттіктері президенттің функцияларымен байланысты. «15-бапты қолдаймын, 42-бапқа қарсымын» деген дауыс беру жүйенің тұтастығын бұзар еді. 95 баптың әрқайсысына жеке-жеке дауыс беріп жатқаныңызды елестетіп көріңіз. Бұл 95 бөлек бюллетень деген сөз. Әлемде мұндайды ешбір ел жасамайды — қаламағандықтан емес, Конституция тек жүйе ретінде ғана жұмыс істейтіндіктен. 1995 жылы Қазақстан да Конституцияны референдумда тұтас қабылдаған. Франция, Испания, Чили де дәл осылай істейді.
Бұл миф неге пайда болды
Адамдар кей нормаларды қолдап, кейбірін қабылдағысы келмейді. Бұл — түсінікті ниет. Бірақ «бәрі не ештеңе емес» форматы — айла-шарғы емес, тұтас құжатты қабылдаудың жалғыз жолы. Ымыралар дауыс беру кезінде емес, жоба әзірлеу кезеңінде қаланады.ым қарапайым. Негізгі өлшем – азаматтың неге дауыс беріп тұрғанын түсінуі.