# Қазақстан Республикасының Президенті

> Президент – мемлекеттің басшысы, Конституцияның, азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілі. Жаңа Конституция президенттік басқару нысанын сақтайды, бірақ тежемелік әрі тепе-теңдік жүйесін күшейтеді: енді бірқатар негізгі тағайындаулар Құрылтайдың келісімімен жүзеге асады.

Canonical URL: https://constitution.my/p/president?lang=kk
Language: kk
Updated: 2026-07-26

Section: Билік

## Президенттің мәртебесі мен рөлі

Президент мемлекеттік билік жүйесінде орталық орын алады және:

- **Мемлекет басшысы** – ішкі және сыртқы саясаттың негізгі бағыттарын айқындайтын ең жоғары лауазымды тұлға
- **Конституцияның кепілі** – барлық мемлекеттік органдардың Конституцияны сақтауын қамтамасыз етеді
- **Халық бірлігінің нышаны** – этникалық тегі, өңірі немесе әлеуметтік жағдайына қарамастан, Қазақстан халқының атынан әрекет етеді

## Сайлану тәртібі

- **Жалпыхалықтық дауыс беру арқылы** сайланады
- **Өкілеттік мерзімі:** 7 жыл
- **Шектеу:** бір рет қана сайланады
- **Кандидатқа қойылатын талаптар:**
- тумысынан Қазақстан Республикасының азаматы болуы
- жасы 40-тан төмен болмауы
- мемлекеттік тілді білуі
- Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы
- **Партиялық бейтараптық** – өкілеттік мерзімі кезеңінде саяси партиядағы мүшелігі тоқтатылады

## Негізгі өкілеттіктері

**Заң шығару саласында:**

- Заңдарға қол қояды және оларды жария етеді
- Вето құқығына ие (заңды Құрылтайға қайта қарауға жібере алады)
- Заң жобалары мен Конституцияға түзетулер енгізеді
- Референдум тағайындайды

**Атқарушы билік саласында:**

- Премьер-министрді Құрылтайдың келісімімен тағайындайды
- Вице-президентті Құрылтайдың келісімімен тағайындайды
- Үкіметтің құрылымын айқындайды және құрамын бекітеді
- Үкімет мүшелерін қызметтен босатады
- Президент Әкімшілігін қалыптастырады

**Сот және құқық қорғау саласында:**

- Конституциялық соттың Төрағасын тағайындайды; Конституциялық сот судьяларын Құрылтайдың келісімімен тағайындайды
- Бас прокурорды тағайындайды
- Ұлттық банк Төрағасын тағайындайды

**Қорғаныс және қауіпсіздік саласында:**

- Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас Қолбасшысы болып табылады
- Жоғары қолбасшылықты тағайындайды және босатады
- Соғыс жағдайын енгізіп, бұл туралы Құрылтайды дереу хабардар етеді
- Төтенше жағдай енгізеді

**Сыртқы саясат саласында:**

- Қазақстанның атынан халықаралық қатынастарда өкілдік етеді
- Келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды
- Дипломатиялық өкілдерді тағайындайды

## Тежемелік әрі тепе-теңдік тетіктері

Жаңа Конституция атқарушы билікке бақылауды күшейтеді:

- **Құрылтайдың келісімі** Премьер-министрді, Вице-президентті, Конституциялық сот судьяларын, Орталық сайлау комиссиясының мүшелерін және Жоғары аудиторлық палатаның мүшелерін тағайындау үшін қажет
- **Үкіметтің Құрылтай алдындағы есептілігі** күшейтіледі
- **Конституциялық сот** Президент актілерінің Конституцияға сәйкестігін тексереді
- **Қайта сайлануға жол берілмейді** – 7 жыл, бір рет

## Жаңа Конституцияда не өзгерді

- **Вице-президент институты** енгізілді – күнделікті және стратегиялық функцияларды бөлу үшін
- **Құрылтайдың рөлі күшейтілді** – маңызды тағайындауларды келісу арқылы
- **Негізгі өкілеттіктер сақталды** – Президент мемлекеттің тұрақтылығын қамтамасыз ететін конституциялық функциялары бар мемлекет басшысы болып қала береді

## Key Facts

- Мемлекет басшысы – Конституцияның, құқықтар мен бостандықтардың кепілі
- 7 жыл, бір рет – қайта сайлануға жол берілмейді
- Партиялық бейтараптық – өкілеттік мерзімі ішінде
- Құрылтайдың келісімі – Премьер-министр, Вице-президент, Конституциялық сот судьялары, ОСК мүшелері және Жоғары аудиторлық палата мүшелері сияқты бірқатар негізгі тағайындаулар үшін міндетті
- Жаңа: Вице-президент институты, Құрылтайдың кеңейтілген рөлі

## Тексерілген дереккөздер

- [Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)

## Тексерілген тұжырымдардың мәртебесі

- **Президент Конституциялық Сот Төрағасын, Ұлттық Банк Төрағасын және Бас прокурорды Құрылтайдың келісімінсіз тағайындайды; Құрылтайдың келісімі Конституциялық Сот судьялары, ОСК мүшелері және Жоғары аудиторлық палата мүшелері үшін қажет.**
  - ID: `presidential-appointment-scope`; status: `clarified`; valid from: `2026-07-01`; articles: 46.5, 46.8

## Qaz.Vision контексі

> Сегодня я подписал 5 Конституционных законов. Это означает, что в соответствии с новой Конституцией система государственного управления будет коренным образом модернизирована на основе концепции «Сильный Президент – Влиятельный Курултай – Подотчетное Правительство».

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/95)
- Evidence: `direct_quote; atom:657; unreviewed`

> Спикер Мажилиса сообщил, что теперь на конституционном уровне закреплен баланс – сильный Президент, влиятельный Парламент и подотчетное Правительство.

- Ерлан Кошанов, Председатель Мажилиса
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/466)
- Evidence: `attributed_speech; atom:4071; unreviewed`

> Сейчас мы вступаем в новый этап политической модернизации. Среди главных реформ – создание однопалатного Парламента и Халық Кеңесі, а также введение поста Вице-президента. Высшим приоритетом нации провозглашаются права и свободы человека, а такие ценности, как единство, межэтническое и межконфессиональное согласие составляют основу нашей государственности.

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/76)
- Evidence: `direct_quote; atom:619; unreviewed`

---
Source: https://constitution.my/p/president?lang=kk
© 2026 Constitution.my – informational resource, not an official legal source