Екі термин – екі тәсіл
Жергілікті басқару:
- Жоғарыдан тігінен – әкімдер орталық тағайындайды немесе келіседі
- Астананың саясатын жергілікті жерде орындайды
- Республикалық бюджеттен қаржыландырылады
- Жоғарыдағы әкімге және Президентке есеп береді
Жергілікті өзін-өзі басқару:
- Төменнен бастама – тұрғындар жергілікті мәселелерді өздері шешеді
- Нысандары: тұрғындар жиындары, қоғамдық кеңестер, сайланатын әкімдер
- Жергілікті бюджеттен қаржыландырылады
- Тұрғындарға есеп береді
Өмірден мысал: елді мекеніңіздегі жолды жөндеу мәселесін жергілікті өзін-өзі басқару органы шеше алады – ол тұрғындардың бастамасы мен жергілікті бюджет арқылы жүзеге асырылады, Астанадан нұсқаулықты күтпей-ақ.
Қазіргі жағдай мен Конституциядағы өзгерістер
| Бүгін | Конституция (2026) | |
|---|---|---|
| Ауыл әкімдері | Тұрғындар сайлайды (2021 жылдан) | Сақталады |
| Аудан, облыстық маңызы бар қала әкімдері | Алғашқы тікелей сайлау 2023 жылы 45 пилоттық аумақта өтті | Тәртібі заңмен белгіленеді |
Конституциялық негіз
Жергілікті өзін-өзі басқару 1995 жылғы Конституцияның 89-бабында бекітілген. 2026 жылғы Конституцияның 91-бабы осы кепілдікті сақтайды. Ұйымдастыру тәртібі мен өкілеттіктері заңмен белгіленеді; Конституция мәтіні барлық әкімдерді сайлаудың жаңа күнтізбесін белгілемейді.
1995 жылғы Конституция · 2026 жылғы Конституция
Неліктен бұл маңызды
Жергілікті өзін-өзі басқару – демократияның күнделікті өмірдегі нысаны. Ол азаматтарға тікелей қоршаған ортасын – жолды, мектепті, абаттандыруды – басқаруға мүмкіндік береді.