# Жергілікті мемлекеттік басқару және өзін-өзі басқару

> Жергілікті басқару – өңірлердегі әкімдіктер мен мәслихаттар жүйесі. Жаңа Конституция унитарлық мемлекетті сақтайды, бірақ өңірлердің рөлін күшейтеді: мәслихаттардың өкілеттігі артып, әкімдерге бақылау күшейеді.

Canonical URL: https://constitution.my/p/local-government?lang=kk
Language: kk
Updated: 2026-07-26

Section: Билік

## Жергілікті басқару деңгейлері

**Әкімшілік-аумақтық бөлініс:**

- **Облыстар**
- **Республикалық маңызы бар қалалар** – Астана, Алматы, Шымкент
- **Аудандар**
- **Облыстық маңызы бар қалалар**
- **Ауылдық округтер**

## Әкімдіктер – жергілікті атқарушы органдар

**Әкімдер:**

- **Облыстар мен республикалық маңызы бар қалалардың әкімдері** – Президент мәслихаттардың келісімімен тағайындайды
- **Аудандар мен облыстық маңызы бар қалалардың әкімдері** – облыс әкімі мәслихаттардың келісімімен тағайындайды
- **Ауылдық округ әкімдері** – аудан әкімі тағайындайды

**Әкімдіктердің функциялары:**

- Жергілікті бюджетті орындау
- Коммуналдық меншікті басқару
- Қоғамдық тәртіпті қамтамасыз ету
- Әлеуметтік инфрақұрылымды дамыту (мектептер, ауруханалар, жолдар)
- Кәсіпкерлікті қолдау

## Мәслихаттар – жергілікті өкілді органдар

**Мәслихаттарды** тиісті аумақтардың азаматтары **5 жыл мерзімге** сайлайды.

**Мәслихаттардың өкілеттіктері:**

- Жергілікті бюджетті және оның орындалуы туралы есепті бекіту
- Әлеуметтік-экономикалық даму жоспарларын бекіту
- Әкімді тағайындауға келісім беру
- Әкімнің есептерін тыңдау
- Жергілікті маңызы бар мәселелер бойынша шешім қабылдау

## Әкімге сенімсіздік білдіру

Мәслихат әкімге сенімсіздік білдіре алады. Мұндай жағдайда:

- Әкімді жоғары тұрған орган босатады
- Егер мәслихат бір жыл ішінде екі рет сенімсіздік білдірсе, Президент мәслихатты тарата алады

## Орталықтандыру мен орталықсыздандыру теңгерімі

**Қазақстан – унитарлық мемлекет**, бірақ жаңа Конституция өңірлердің рөлін күшейтеді:

- **Мәслихаттардың өкілеттіктері кеңейеді**
- **Қаржылық орталықсыздандыру күшейеді**
- **Азаматтардың қатысуы ұлғаяды** – қоғамдық тыңдаулар, жергілікті петициялар

Сонымен бірге **атқарушы биліктің тік бағыныс жүйесі** сақталады – әкімдер жоғары тұрған органдар мен Президентке есеп береді.

## Key Facts

- Жергілікті басқару – азаматтарға ең жақын билік деңгейі
- Нақты қызметтер: жолдар, мектептер, емханалар, қоғамдық көлік, сумен жабдықтау
- Жергілікті бюджет, инфрақұрылым және коммуналдық шаруашылық осы деңгейде шешіледі
- Жаңа Конституция жергілікті өзін-өзі басқарудың өкілеттіктерін кеңейтеді

## Тексерілген дереккөздер

- [Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)

## Qaz.Vision контексі

> После вступления этих поправок в силу влияние маслихатов возрастет. Народные избранники на местах будут напрямую влиять на распределение бюджета, что усилит контроль со стороны местной представительной власти за расходованием средств в областях и городах.

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/87)
- Evidence: `direct_quote; atom:938; unreviewed`

> На основе концепции Главы государства «Слышащее государство» был выстроен механизм эффективной обратной связи с обществом, предложения граждан по возможности были учтены.

- Ерлан Карин, Государственный советник
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/119)
- Evidence: `direct_quote; atom:2463; unreviewed`

---
Source: https://constitution.my/p/local-government?lang=kk
© 2026 Constitution.my – informational resource, not an official legal source