Сайлау – жалғыз құрал емес
Бес жылда бір рет дауыс беру – тек бастама. Конституция шешімдерге ықпал етудің бірнеше тәсілін береді.
Қатысу нысандары
Сайлаулар мен референдум:
- Құрылтайға, мәслихаттарға, әкімдерге сайлауда дауыс беру
- Референдумда дауыс беру
- Кандидат болу құқығы: 20 жастан мәслихатқа, 25 жастан Құрылтайға
Өтініштер:
- Мемлекеттік органға – белгіленген мерзімде жауап беруге міндетті. Жауап бермеу – заңды бұзу
- Конституциялық Сотқа – заң конституциялық құқықтарды бұзса (тегін, eGov арқылы)
Тікелей қатысу:
- Бейбіт жиналыстар – алаңдарда, митингілерде, пикеттерде
- Қоғамдық кеңестер – атқарушы органдардың жанындағы азаматтық бақылау
- Заңнамалық талқылаулар – заң жобаларын ресми талқылауға қатысу
Жаңа және қолданыстағы тетіктер:
- Халық Кеңесі – заң шығару бастамасы құқығы бар 126 мүшеден тұрады; оған өңірлер мен азаматтық қоғам өкілдері кіреді
- Петициялар – ӘРПК-нің 12-1-тарауымен реттелетін ұжымдық өтініш рәсімі; бұл азаматтардың заң жобасын тікелей енгізуі емес
- Цифрлық қатысу – eGov, e-Otinish платформалары арқылы
Неге қатысу маңызды
Демократия тек сайлауда емес. Ол заңдардың жасалу процесінде, бюджетті талқылауда, мемлекеттік органдардың шешімдеріне шағым беруде де көрінеді.