# Азамат мемлекетті басқаруға қалай қатыса алады

> Қатысу сайлаумен шектелмейді: азаматтар өтініш жолдай алады, бейбіт жиналыстар мен қоғамдық кеңестерге қатысады, Конституциялық Сотқа жүгінеді және ӘРПК тәртібімен петицияларды қолдайды. Мәслихатқа 20 жастан, Құрылтайға 25 жастан кандидат болуға болады.

Canonical URL: https://constitution.my/p/local-citizen-participation?lang=kk
Language: kk
Updated: 2026-07-26

Section: Жергілікті басқару

## Сайлау – жалғыз құрал емес

Бес жылда бір рет дауыс беру – тек бастама. Конституция шешімдерге ықпал етудің бірнеше тәсілін береді.

## Қатысу нысандары

**Сайлаулар мен референдум:**
- Құрылтайға, мәслихаттарға, әкімдерге сайлауда дауыс беру
- Референдумда дауыс беру
- Кандидат болу құқығы: **20 жастан** мәслихатқа, **25 жастан** Құрылтайға

**Өтініштер:**
- **Мемлекеттік органға** – белгіленген мерзімде жауап беруге міндетті. Жауап бермеу – заңды бұзу
- **Конституциялық Сотқа** – заң конституциялық құқықтарды бұзса (тегін, eGov арқылы)

**Тікелей қатысу:**
- **Бейбіт жиналыстар** – алаңдарда, митингілерде, пикеттерде
- **Қоғамдық кеңестер** – атқарушы органдардың жанындағы азаматтық бақылау
- **Заңнамалық талқылаулар** – заң жобаларын ресми талқылауға қатысу

**Жаңа және қолданыстағы тетіктер:**
- **Халық Кеңесі** – заң шығару бастамасы құқығы бар 126 мүшеден тұрады; оған өңірлер мен азаматтық қоғам өкілдері кіреді
- **Петициялар** – ӘРПК-нің 12-1-тарауымен реттелетін ұжымдық өтініш рәсімі; бұл азаматтардың заң жобасын тікелей енгізуі емес
- **Цифрлық қатысу** – eGov, e-Otinish платформалары арқылы

## Неге қатысу маңызды

Демократия тек сайлауда емес. Ол заңдардың жасалу процесінде, бюджетті талқылауда, мемлекеттік органдардың шешімдеріне шағым беруде де көрінеді.

## Key Facts

- Сайлаулар, референдум, өтініштер, қоғамдық кеңестер, бейбіт жиналыстар – қатысу нысандары
- Кандидат болу: мәслихатқа 20 жастан, Құрылтайға 25 жастан
- Конституция Халық Кеңесін енгізеді; петициялар тәртібін ӘРПК реттейді
- Конституциялық Сотқа өтініш – тегін, мемлекеттік орган белгіленген мерзімде жауап беруге міндетті

## Тексерілген дереккөздер

- [Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)
- [Қазақстан Республикасының ӘРПК, 12-1-тарау «Петиция»](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)

## Qaz.Vision контексі

> На основе концепции Главы государства «Слышащее государство» был выстроен механизм эффективной обратной связи с обществом, предложения граждан по возможности были учтены.

- Ерлан Карин, Государственный советник
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/119)
- Evidence: `direct_quote; atom:2463; unreviewed`

> Президент отметил, что Халық Кеңесі – это уникальная диалоговая площадка, которая будет выполнять важную роль в построении Справедливого Казахстана.

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/3131)
- Evidence: `attributed_speech; atom:9346; unreviewed`

> После вступления этих поправок в силу влияние маслихатов возрастет. Народные избранники на местах будут напрямую влиять на распределение бюджета, что усилит контроль со стороны местной представительной власти за расходованием средств в областях и городах.

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/87)
- Evidence: `direct_quote; atom:938; unreviewed`

---
Source: https://constitution.my/p/local-citizen-participation?lang=kk
© 2026 Constitution.my – informational resource, not an official legal source