# Әкім кім және оның Конституциямен байланысы қандай

> Әкім – жергілікті атқарушы биліктің басшысы: жолдарды, мектептерді, ауруханаларды, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықты, жер мәселелерін басқарады. Ауыл әкімдерін 2021 жылдан бері тұрғындар сайлайды. Жоба сайланбалылықты жоғары деңгейлерге де кеңейтіп, мәслихат алдындағы есептілікті күшейтеді. Әкім «патша» емес – оның бюджетін мәслихат бақылайды.

Canonical URL: https://constitution.my/p/local-akim-role?lang=kk
Language: kk
Updated: 2026-07-26

Section: Жергілікті басқару

## Әкім кім
Әкім сіздің өңіріңізді, қалаңызды немесе ауданыңызды басқарады. Жол, мектеп, аурухана, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жер мәселелері соған байланысты.
## Қазір әкімдер қалай тағайындалады
| Деңгей | Қалай |
|---|---|
| Облыстар мен республикалық маңызы бар қалалар | Президент мәслихаттың келісімімен тағайындайды |
| Аудандар мен облыстық маңызы бар қалалар | Облыс әкімі тағайындайды |
| Ауылдар мен кенттер | **Тұрғындар сайлайды** (2021 жылдан бері) |
## 2026 жылғы Конституция нені өзгертеді
- **Сайланбалылық кеңейеді** – тағы да көбірек деңгей тікелей сайлауға көшеді
- **Мәслихатқа есептілік күшейеді** – әкім тұрақты түрде есеп беруге міндетті болады
- Мәслихат бақылаудың анағұрлым пәрменді тетіктеріне ие болады
## Әкім мен мәслихат – өзара байланыс
|  | Әкім | Мәслихат |
|---|---|---|
| Қызметі | Басқарады (атқарушы билік) | Бақылайды (өкілді билік) |
| Бюджет | Орындайды | Бекітеді |
| Бағдарламалар | Әзірлейді | Бекітеді |
| Есептілік | Есеп береді | Бағалайды |
**Мысал:** әкім жол жөндеуге жауапты. Мәслихат 10 км жолды жөндеуге бюджет бекітті. Егер 5 км ғана жөнделіп, ақша таусылса – мәслихат түсініктеме талап етеді.
## Әкім нашар жұмыс істесе не істеу керек
- **мәслихатқа** жүгіну – өтінішті тіркеп, қарау тәртібін нақтылау
- **прокуратураға** шағым беру
- құқықтарыңыз бұзылса, **сотқа** жүгіну

## Key Facts

- Әкім – жергілікті атқарушы биліктің басшысы (жолдар, мектептер, тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық, жер)
- Ауыл әкімдерін тұрғындар 2021 жылдан бері сайлайды – Конституция бұл тәртіпті жоғары деңгейлерге де кеңейтеді
- Әкім мәслихатқа есеп береді: мәслихат бюджетті бекітіп, есепті тыңдайды
- Әкімнің іс-әрекетіне мәслихатқа, прокуратураға және сотқа шағымдануға болады

## Тексерілген дереккөздер

- [Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)

---
Source: https://constitution.my/p/local-akim-role?lang=kk
© 2026 Constitution.my – informational resource, not an official legal source