# Құрылтай – жоғары өкілді орган

> Құрылтай – Қазақстан Республикасының бір палаталы парламенті. Жаңа Конституция қос палаталы құрылымды (Сенат + Мәжіліс) пропорционалды өкілдікке негізделген 145 депутаты бар бірыңғай органмен алмастырады.

Canonical URL: https://constitution.my/p/kurultai?lang=kk
Language: kk
Updated: 2026-07-26

Section: Билік

## Неге бір палаталы парламентке көшу қажет

Қос палаталы парламенттің (1995–2026) жұмыс тәжірибесі оңтайландыру қажеттігін көрсетті:

- **Екі палата арасындағы келісу** заң қабылдау уақытын ұлғайтты
- **Функциялардың қайталануы** заң шығару тиімділігін төмендетті
- **Жауапкершіліктің көмескіленуі** – шешімдерді екі орган қабылдады

Құрылтайға көшу мыналарды қамтамасыз етеді:

- **Ашықтық** – барлық шешім бір органда жеке және ашық дауыс беру арқылы қабылданады
- **Жылдамдық** – екі кезеңнің орнына бір келісу рәсімі жүреді
- **Жауапкершілік** – әр депутат сайлаушылар алдында жеке жауап береді

## Құрамы және қалыптастыру тәртібі

**Құрамы:** бірыңғай жалпыұлттық округ бойынша пропорционалды өкілдікпен сайланатын 145 депутат

**Сайлау жүйесі:**

- **Ұлттық деңгейдегі пропорционалды жүйе** – партиялық тізімдерге дауыс беру
- **Бірыңғай жалпыұлттық округ**
- **Сайлау межесі:** 7%
- **Партиялық тізім квотасы:** әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар бірге кемінде 30%

**Өкілеттік мерзімі:** 5 жыл

**Депутатқа қойылатын талаптар:**

- Қазақстан Республикасының азаматы болу
- Жасы 25-тен төмен болмауы
- Жоғары білімі болуы
- Қазақстанда кемінде 10 жыл тұруы

## Құрылтайдың өкілеттіктері

Жаңа Конституция парламент өкілеттіктерін **13-тен 23 конституциялық функцияға дейін** кеңейтеді.

**Заң шығару қызметі:**

- Заңдар қабылдау және Конституцияға өзгерістер енгізу (кейін референдум арқылы)
- Республикалық бюджетті және оның орындалуы туралы есепті бекіту
- Халықаралық шарттарды ратификациялау және денонсациялау

**Бақылау функциялары:**

- Премьер-министрді, Вице-президентті, Конституциялық сот судьяларын, ОСК мүшелерін және Жоғары аудиторлық палата мүшелерін тағайындауға келісім беру
- Үкімет есептерін тыңдау
- Үкімет бағдарламасын бекіту
- Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіру

**Кадрлық мәселелер:**

- Конституциялық сотты қалыптастыруға қатысу
- Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі орган басшысын сайлау

**Өзге өкілеттіктер:**

- Президент сайлауын тағайындау
- Қазақстаннан тыс жерлерде Қарулы Күштерді пайдалану туралы шешім қабылдау
- Қорғаныс және қауіпсіздік бойынша Конституцияда көзделген шешімдерді қарау

## Құрылтайдың құрылымы

- **Құрылтай Төрағасы** – депутаттар сайлайды, жұмысты басқарады
- **Төрағаның орынбасарлары**
- **Тұрақты комитеттер**
- **Фракциялар** – партиялардан сайланған депутаттық бірлестіктер

## Жұмыс нысандары

- **Пленарлық отырыстар**
- **Комитет отырыстары**
- **Парламенттік тыңдаулар**
- **Үкімет сағаты**

## Құрылтайды тарату

Президент Құрылтайды тарата алады:

- Егер бір жыл ішінде Үкіметке екі рет сенімсіздік вотумы білдірілсе
- Саяси дағдарыс салдарынан парламенттік көпшілікті қалыптастыру мүмкін болмаса

Таратудан кейін кезектен тыс сайлау тағайындалады.

## Key Facts

- 145 депутат бірыңғай жалпыұлттық округ бойынша пропорционалды жүйемен сайланады
- 13 орнына 23 функция – парламент едәуір күшейді
- Пропорционалды жүйе, сайлау межесі 7%; әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар партиялық тізімнің жиынтығында кемінде 30% болады
- Конституцияда тікелей көрсетілген тағайындауларға келісім – тежемелік және тепе-теңдік рөлін күшейтеді
- Жеке және ашық дауыс беру – әр депутат сайлаушылар алдында жауап береді

## Тексерілген дереккөздер

- [Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы](https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)
- [«Қазақстан Республикасының Құрылтайы туралы» Конституциялық заң](https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2600000297) – «Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі (checked 2026-07-16)

## Qaz.Vision контексі

> На смену двухпалатному Парламенту приходит однопалатный Курултай.

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/242)
- Evidence: `direct_quote; atom:3082; unreviewed`

> Как Глава государства считаю крайне важным заблаговременное оповещение о событиях, имеющих большое значение для нашей страны. Поэтому сразу же после вступления Конституции в силу мною будет подписан Указ о проведении выборов в однопалатный Курултай. Выборы состоятся в августе текущего года.

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/91)
- Evidence: `direct_quote; atom:832; unreviewed`

> Сегодня я подписал 5 Конституционных законов. Это означает, что в соответствии с новой Конституцией система государственного управления будет коренным образом модернизирована на основе концепции «Сильный Президент – Влиятельный Курултай – Подотчетное Правительство».

- Касым-Жомарт Токаев, Президент
- [Бастапқы құжат](https://qaz.vision/dokument/95)
- Evidence: `direct_quote; atom:657; unreviewed`

---
Source: https://constitution.my/p/kurultai?lang=kk
© 2026 Constitution.my – informational resource, not an official legal source