{"schema_version":"2026-07-15","type":"constitutional_edition_comparison","language":"kk","editions":["1995","2026"],"sections":[{"id":"power","title":"Билік жүйесі","items":[{"id":"parliament","title":"Парламент → Құрылтай","before":"Қос палаталы Парламент: Сенат (49 депутат) + Мәжіліс (98 депутат) = 147 орын. 13 конституциялық функция.","after":"Бір палаталы Құрылтай: бірыңғай жалпыұлттық округ бойынша пропорционалды өкілдік жүйесімен сайланатын 145 депутат. Өкілеттік мерзімі – 5 жыл.","editorial_note":"Бір палата – бір процесс: заңдар тезірек қабылданады, әрбір депутат жеке және ашық дауыс береді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-49","article_number":49,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-49"},{"anchor":"article-50","article_number":50,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-50"},{"anchor":"article-54","article_number":54,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-54"}],"2026":[{"anchor":"article-52","article_number":52,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-52"},{"anchor":"article-53","article_number":53,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-53"},{"anchor":"article-56","article_number":56,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-56"}]}},{"id":"vice_president","title":"Вице-президент: жаңа институт","before":"Вице-президент лауазымы болмаған. Президент өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылса, Сенат төрағасына беріледі.","after":"Вице-президент лауазымы енгізілді. Президент Құрылтайдың келісімімен тағайындайды және Президент өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтаса, оны бірінші болып қабылдайды.","editorial_note":"Құрылтай кандидатураны бекітуі тиіс – бұл жеке дара тағайындауды болдырмайтын парламенттік бақылау.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-48","article_number":48,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-48"}],"2026":[{"anchor":"article-46","article_number":46,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-46"},{"anchor":"article-49","article_number":49,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-49"},{"anchor":"article-51","article_number":51,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-51"}]}},{"id":"president_term","title":"Президент: өкілеттік мерзімі","before":"7 жыл, бір рет. Туа болған азамат, 40 жастан, 15 жыл тұрақты тұрған, мемлекеттік тілді білу.","after":"7 жыл, бір рет (өзгеріссіз). Жаңа талап: мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы лауазымда кемінде 5 жыл тәжірибе. Бір мерзімділік нормасы өзгертілмейтін ереже ретінде бекітілді.","editorial_note":"Бір мерзімділік – өзгеріссіз: Президент қайта сайлана алмайды.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-41","article_number":41,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-41"},{"anchor":"article-42","article_number":42,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-42"}],"2026":[{"anchor":"article-43","article_number":43,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-43"}]}},{"id":"government_formation","title":"Үкімет құру","before":"Премьер-министр Мәжілістің келісімімен тағайындалады. Президент қорғаныс, сыртқы істер, ішкі істер министрлерін дербес тағайындайды.","after":"Премьер-министр Құрылтайдың келісімімен тағайындалады. Вице-президент Президент тапсырмасы бойынша Үкімет жұмысын үйлестіреді. Президент Конституциялық сот Төрағасын, Бас прокурорды және Ұлттық Банк Төрағасын дербес тағайындайды; Құрылтайдың келісімі Конституциялық сот судьяларына, Орталық сайлау комиссиясы мен Жоғары аудиторлық палата мүшелеріне қажет.","editorial_note":"Құрылтайдың келісу өкілеттігі кеңейді, бірақ Бас прокурор мен Ұлттық Банк Төрағасына қолданылмайды.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-44","article_number":44,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-44"}],"2026":[{"anchor":"article-46","article_number":46,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-46"},{"anchor":"article-56","article_number":56,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-56"},{"anchor":"article-64","article_number":64,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-64"}]}}]},{"id":"rights","title":"Азаматтардың құқықтары мен бостандықтары","items":[{"id":"digital_rights","title":"Цифрлық құқықтар","before":"Хат-хабар, телефон сөйлесулері мен пошта хабарлары құпиясы қорғалды, бірақ цифрлық технологиялар аталмады.","after":"Жаңа блок: цифрлық технологияларды қолдана отырып, жеке деректерді заңсыз жинаудан, өңдеуден және сақтаудан қорғау. Цифрлық байланыс арналары арқылы берілетін хат-хабар құпиясы. Өзі туралы ақпаратты жоюға құқық (ұмытылу құқығы).","editorial_note":"Егер біреу сіздің деректеріңізді рұқсатсыз жарияласа – бұл конституциялық құқықты бұзу болады.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-18","article_number":18,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-18"}],"2026":[{"anchor":"article-21","article_number":21,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-21"}]}},{"id":"detention","title":"Ұстау мерзімі: 72 → 48 сағат","before":"Сот санкциясынсыз адамды 72 сағаттан аспайтын мерзімге ұстауға болады (16-бап).","after":"Сот шешімінсіз ұстау 48 сағаттан аспауы тиіс. 24 сағатқа азайды. Шек Конституцияда белгіленді.","editorial_note":"Ұстау мерзімінің қысқаруы сотқа дейін күдіктіге қысым жасау қаупін азайтады.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-16","article_number":16,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-16"}],"2026":[{"anchor":"article-18","article_number":18,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-18"}]}},{"id":"miranda","title":"Ұстау кезінде құқықтарды түсіндіру","before":"Конституция ұстау кезінде құқықтарды түсіндіру міндетін белгілемеді.","after":"Ұстау кезінде әрбір адамға бас бостандығын шектеу негіздері мен оның құқықтары түсіндірілуі тиіс. Ұсталған сәттен бастап адвокатқа құқық Конституцияда бекітілді.","editorial_note":"Кез келген ұстауда – сіз не үшін ұсталғаныңызды білуге және дереу адвокат алуға құқығыңыз бар.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-16","article_number":16,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-16"}],"2026":[{"anchor":"article-18","article_number":18,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-18"}]}},{"id":"presumption_innocence","title":"Кінәсіздік презумпциясы","before":"Тек қылмыстық процеске қатысты бекітілді: адам сот үкімі заңды күшіне енгенге дейін кінәсіз деп саналады.","after":"Қылмыстық құқық бұзушылықтарға қатысты жалпы конституциялық қағидат ретінде қолданылады. Бекітілді: ешкім өзіне, жұбайына және жақын туыстарына қарсы айғақ беруге міндетті емес.","editorial_note":"Қағидат енді қылмыстық істермен шектелмейді – ол барлық құқық қолдануды қамтиды.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-77","article_number":77,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-77"}],"2026":[{"anchor":"article-19","article_number":19,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-19"},{"anchor":"article-78","article_number":78,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-78"}]}},{"id":"compensation","title":"Мемлекет әрекетінен келтірілген зиянды өтеу","before":"1995 жылғы Конституция мемлекеттік органдардың әрекеттерінен келтірілген зиянды өтеу туралы тікелей норманы қамтымаған.","after":"Әрбір адамның мемлекеттік органдар немесе олардың лауазымды тұлғаларының заңсыз әрекеттерінен келтірілген зиянды мемлекет есебінен өтеттіруге құқығы бар.","editorial_note":"Енді шенеуніктердің заңсыз әрекеттері үшін Конституция негізінде мемлекеттен тікелей өтем талап етуге болады.","absent_in_1995":true,"references":{"1995":[],"2026":[{"anchor":"article-15","article_number":15,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-15"}]}}]},{"id":"justice","title":"Сот жүйесі","items":[{"id":"constitutional_court","title":"Конституциялық сот","before":"Конституциялық Сот жұмыс істейді. Төраға мен мүшелер Сенаттың келісімімен тағайындалады. Азаматтардың Конституциялық Сотқа тікелей кіру мүмкіндігі жоқ.","after":"Конституциялық Сот сақталады. Төраға Құрылтайдың келісімімен тағайындалады. Соттар азаматтардың конституциялық құқықтарын бұзатын заңдарды қолдана алмайды.","editorial_note":"Соттар конституциялық құқықтарды бұзатын заңдарды қолданудан бас тартуға міндетті.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-71","article_number":71,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-71"},{"anchor":"article-73","article_number":73,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-73"}],"2026":[{"anchor":"article-72","article_number":72,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-72"},{"anchor":"article-73","article_number":73,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-73"},{"anchor":"article-75","article_number":75,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-75"},{"anchor":"article-79","article_number":79,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-79"}]}},{"id":"fair_trial","title":"Әділ сот кепілдіктері","before":"Кепілдіктер: тыңдалу құқығы, кінәсіздік презумпциясы, заңсыз алынған дәлелдемелерге тыйым. Айыпталушы кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес.","after":"Барлық алдыңғы кепілдіктер сақталады. Қосымша: сот билігі азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау мақсатында жүзеге асырылады.","editorial_note":"Сот азаматтарды қорғау үшін жұмыс істейді – бұл сот төрелігінің конституциялық мақсаты.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-75","article_number":75,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-75"},{"anchor":"article-77","article_number":77,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-77"}],"2026":[{"anchor":"article-76","article_number":76,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-76"},{"anchor":"article-78","article_number":78,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-78"}]}}]},{"id":"participation","title":"Халықтың қатысуы","items":[{"id":"peoples_council","title":"Қазақстан Халық Кеңесі","before":"Халық кеңесі конституциялық мәртебесі жоқ бейресми орган ретінде өмір сүрді.","after":"Қазақстан Халық Кеңесі Президент жанындағы консультативтік-кеңесші орган ретінде конституциялық мәртебе алады. Азаматтық қоғам, ҮЕҰ, сарапшылар мен өңір өкілдерін қамтиды.","editorial_note":"Конституциялық мәртебе мемлекетті негізгі шешімдерде кеңес пікірін ескеруге міндеттейді.","absent_in_1995":true,"references":{"1995":[],"2026":[{"anchor":"article-70","article_number":70,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-70"},{"anchor":"article-71","article_number":71,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-71"}]}},{"id":"petitions","title":"Азаматтардың өтініштері мен петициялары","before":"Азаматтардың мемлекеттік органдар мен жергілікті өзін-өзі басқару органдарына жеке жүгінуге, жеке және ұжымдық өтініштер жолдауға құқығы болды.","after":"Жеке және ұжымдық өтініштерге конституциялық құқық сақталды. Петицияларды беру тәртібі ӘРПК-де белгіленеді, ал Конституцияның 60-бабы заң шығару бастамасы құқығын Президентке, Құрылтай депутаттарына, Үкіметке және Халық Кеңесіне береді, азаматтарға тікелей бермейді.","editorial_note":"Екі тетікті шатастырмау керек: өтініш беру құқығы Конституцияда, ал петиция рәсімі ӘРПК-де бекітілген.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-33","article_number":33,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-33"}],"2026":[{"anchor":"article-35","article_number":35,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-35"},{"anchor":"article-60","article_number":60,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-60"}]}},{"id":"referendums","title":"Референдумдар","before":"Азаматтар республикалық референдумға қатысуға құқылы. Референдум бастамасы – Президент пен Парламентте.","after":"Азаматтар жалпыхалықтық референдумдарға қатысуға құқылы. Референдумға шығарылатын мәселелер тізімі нақтыланды.","editorial_note":"«Жалпыхалықтық» сөзі тікелей халық еркінің кеңірек заңдылығын белгілейді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-33","article_number":33,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-33"},{"anchor":"article-91","article_number":91,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-91"}],"2026":[{"anchor":"article-35","article_number":35,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-35"},{"anchor":"article-92","article_number":92,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-92"}]}}]},{"id":"freedoms","title":"Сөз бостандығы және бірлестіктер","items":[{"id":"freedom_speech","title":"Сөз бостандығы және ақпарат","before":"Сөз және шығармашылық бостандығы кепілдендіріледі. Цензура тыйылады. Заңмен тыйым салынбаған кез келген жолмен ақпарат алу және тарату бостандығы бар.","after":"Сөз, ғылыми, техникалық, көркем шығармашылық бостандығы кепілдендіріледі. Цензура тыйылды. Қосымша: сөз бостандығы басқалардың ар-намысы мен қадір-қасиетіне, денсаулықтарына нұқсан келтірмеуі тиіс.","editorial_note":"Сөз бостандығы Конституциямен қорғалған. Жаңа нормалар сонымен қатар әрбір азаматтың ар-намысы мен қадір-қасиетін қорғайды.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-20","article_number":20,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-20"}],"2026":[{"anchor":"article-23","article_number":23,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-23"}]}},{"id":"associations","title":"ҮЕҰ және шетелдік қаржыландыру","before":"Азаматтар бірлестіктер бостандығына құқылы. Қоғамдық бірлестіктер қызметі заңмен реттеледі. Мемлекеттің бірлестіктер ісіне заңсыз араласуы тыйылады.","after":"Жаңа конституциялық талап: шетелдік көздерден қаражат алатын коммерциялық емес ұйымдардың ақша қозғалысы туралы ақпарат ашық және қол жетімді болуы тиіс.","editorial_note":"Қаржыландыру ашықтығы әрбір азаматтың белгілі бір ұйымның қандай қаражатпен жұмыс істейтінін білуіне мүмкіндік береді. Бұл азаматтық секторға деген қоғамдық сенімді нығайтады.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-5","article_number":5,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-5"},{"anchor":"article-23","article_number":23,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-23"}],"2026":[{"anchor":"article-6","article_number":6,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-6"},{"anchor":"article-26","article_number":26,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-26"}]}},{"id":"assembly","title":"Бейбіт жиналыс құқығы","before":"Азаматтар қарусыз бейбіт жиналуға, митинг, демонстрация, жорық және пикет өткізуге құқылы (32-бап).","after":"Азаматтар бейбіт жиналыстарға құқылы. Тұжырымдама қысқартылды. Нысандардың нақты тізімі (митинг, демонстрация, пикет) заң деңгейіне өткізілді.","editorial_note":"Бейбіт жиналыс құқығы конституциялық деңгейде бекітілген. Өткізудің толық тәртібін заң белгілейді, бұл азаматтарға айқындық береді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-32","article_number":32,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-32"}],"2026":[{"anchor":"article-34","article_number":34,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-34"}]}}]},{"id":"international","title":"Халықаралық шарттар және егемендік","items":[{"id":"treaty_priority","title":"Халықаралық шарттар басымдылығы","before":"Ратификацияланған халықаралық шарттар Республиканың заңдарынан жоғары тұрады (қолданыстағы Конституция, 4-бап).","after":"Халықаралық шарттардың Қазақстан аумағында қолданылу тәртібін енді ұлттық заңнама айқындайды. Конституция елдің егемен шешімдерінің басымдылығын бекітеді.","editorial_note":"Қазақстан мемлекеттік егемендігін нығайтады: халықаралық шарттарды қолдану тәртібін ұлттық заңнама айқындайды, бұл елдің құқықтық дербестігін арттырады.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-4","article_number":4,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-4"}],"2026":[{"anchor":"article-5","article_number":5,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-5"}]}},{"id":"sovereignty_language","title":"Егемендік және «Заң мен Тәртіп»","before":"Негізгі қағидаттар: қоғамдық келісім, саяси тұрақтылық, қазақстандық патриотизм, демократиялық басқару әдістері (1-бап).","after":"Республика қызметінің жаңа қағидаттары: егемендік пен тәуелсіздікті қорғау, заң мен тәртіптің үстемдігі, жалпыұлттық бірлікті нығайту, қоғамдық диалогты дамыту.","editorial_note":"Жаңа қағидаттар елдің стратегиялық басымдықтарын бейнелейді: заң үстемдігі азаматтарды қорғайды, бірлік қоғамды топтастырады, экологиялық мәдениет – болашақ ұрпаққа деген қамқорлық.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-1","article_number":1,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-1"}],"2026":[{"anchor":"article-3","article_number":3,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-3"}]}}]},{"id":"social","title":"Әлеуметтік құқықтар","items":[{"id":"education","title":"Білім","before":"Мемлекеттік оқу орындарында тегін орта білім кепілдендіріледі. Міндеттілік – тек орта білім (30-бап).","after":"Тегін орта білім кепілдендіріледі. Бастауыш және орта білім міндетті болады. Білім беру жүйесі зайырлы сипатта болады, рухани білім ұйымдарын қоспағанда.","editorial_note":"Бастауыш білім алғаш рет конституциялық тұрғыда міндетті болады; мектептің зайырлы сипаты нақты бекітілді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-30","article_number":30,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-30"}],"2026":[{"anchor":"article-33","article_number":33,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-33"}]}},{"id":"healthcare","title":"Денсаулық сақтау","before":"Азаматтар заңмен белгіленген тегін медициналық көмектің кепілді көлемін алуға құқылы (29-бап).","after":"Азаматтар заңмен белгіленген медициналық көмекті өздері төлемей алуға құқылы. «Тегін» орнына «олар төлемейтін» деген тұжырымдама нақтыланды.","editorial_note":"Мән өзгермейді: кепілдік берілген медициналық көмек азаматтарға ақысыз қол жетімді болып қала береді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-29","article_number":29,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-29"}],"2026":[{"anchor":"article-32","article_number":32,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-32"}]}},{"id":"ecology","title":"Экология және қоршаған орта","before":"Мемлекет қоршаған ортаны қорғауды мақсат тұтады. Азаматтар табиғи байлықтарды ұқыпты пайдалануға міндетті. Қолайлы ортаға құқық тікелей бекітілмеген.","after":"Мемлекет қоршаған ортаны қорғауды мақсат тұтады. Республиканың жаңа қызмет қағидаттары арасында – «жоғары экологиялық мәдениетті қалыптастыру». Лауазымды адамдардың өмір мен денсаулыққа қатер туралы жасыруы жауапкершілікке алып келеді.","editorial_note":"Экологиялық мәдениет алғаш рет мемлекет қызметінің конституциялық қағидаты ретінде аталды.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-31","article_number":31,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-31"},{"anchor":"article-38","article_number":38,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-38"}],"2026":[{"anchor":"article-3","article_number":3,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-3"},{"anchor":"article-37","article_number":37,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-37"}]}}]},{"id":"identity","title":"Тіл, азаматтық және кіріспе","items":[{"id":"preamble","title":"Кіріспе: «Әділ Қазақстан»","before":"Кіріспе: «…бостандық, теңдік және келісім идеалдарына адал…»","after":"Кіріспе: «Біз, Қазақстанның бірыңғай халқы… Әділ Қазақстан идеясы мен Заң және Тәртіп қағидатын ұстана отырып… азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қатаң сақтауды мәлімдейміз». Азаматтардың құқықтары мен ұлттық бірлікке баса назар аударылды.","editorial_note":"«Әділ Қазақстан» – ұлттың болашақ бейнесі: заң бәріне бірдей, азаматтардың құқықтары сақталады, бірыңғай халық ортақ гүлденуді орнатады.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"preamble","article_number":null,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#preamble"}],"2026":[{"anchor":"preamble","article_number":null,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#preamble"}]}},{"id":"language","title":"Мемлекеттік тіл","before":"Мемлекеттік тіл – қазақ тілі. Мемлекеттік ұйымдарда және органдарда қазақ тілімен қатар орыс тілі ресми қолданылады.","after":"Мемлекеттік тіл – қазақ тілі (7-бап). Мемлекеттік ұйымдарда және жергілікті өзін-өзі басқару органдарында қазақ тілімен қатар орыс тілі ресми қолданылады. Мемлекет «Қазақстанның бірыңғай халқының» тілдерін оқу және дамыту жағдайларын жасауға қамқор болады.","editorial_note":"Мемлекеттік органдарда орыс тілінің ресми мәртебесі өзгеріссіз сақталды.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-7","article_number":7,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-7"}],"2026":[{"anchor":"article-9","article_number":9,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-9"}]}},{"id":"citizenship","title":"Азаматтық: қос азаматтық","before":"Азамат азаматтықтан айырылмайды. Терроризм немесе мемлекеттік мүдделерге ауыр зиян үшін сот шешімімен айыруға жол беріледі. Қос азаматтық танылмайды.","after":"Қос және көп азаматтыққа тыйым сақталады. Жаңа ереже: өзге азаматтықтың болуы Қазақстан азаматтығын тоқтатуға негіз болып табылады. «Өмірлік маңызды мүдделерге» тұжырымы «ұлттық мүдделерге» деп ауыстырылды.","editorial_note":"Бірыңғай азаматтық қағидаты адамның Қазақстанмен байланысын нығайтады және әрбір азаматтың өз еліне деген жауапкершілігін атап көрсетеді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-10","article_number":10,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-10"}],"2026":[{"anchor":"article-13","article_number":13,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-13"}]}},{"id":"marriage","title":"Некенің анықтамасы","before":"Неке мен отбасы, аналық, әкелік және балалық мемлекет қорғауында. Конституция мәтінінде некенің анықтамасы болмаған.","after":"Конституциялық анықтама қосылды: «Неке – заңға сәйкес мемлекет тіркеген еркек пен әйелдің ерікті және тең құқықты одағы».","editorial_note":"Конституция некені еркек пен әйелдің ерікті және тең құқықты одағы ретінде дәстүрлі түсінікпен бекітеді.","absent_in_1995":false,"references":{"1995":[{"anchor":"article-27","article_number":27,"language":"ru","url":"https://constitution.my/constitution-1995?lang=ru#article-27"}],"2026":[{"anchor":"article-30","article_number":30,"language":"kk","url":"https://constitution.my/full-text?lang=kk#article-30"}]}}]}],"source_role":{"is_official_legal_source":false,"description":"Reviewed Constitution.my comparison with links to the corresponding legal-text provisions."}}