{"faq_id":"3ea4fdbe-690a-4d29-a941-e574d5ce0bfd","code":"what-is-constitution","kind":"faq","canonical_slug":"what-is-constitution","section":{"id":23,"code":"about","slug":"about","title":"Конституция туралы"},"lang":"kk","question":"Конституция деген не","short_answer":"Конституция – мемлекеттің билік құрылымын, азаматтардың құқықтарын және қоғам өмірінің негізгі қағидаларын айқындайтын негізгі заңы. Саяси ұран немесе идеологиялық манифест емес – барлық өзге заңдардың іргетасы. Президенттен бастап қарапайым азаматқа дейін бәріне ортақ «ойын ережелерін» бекітеді.","blocks":{"answer_html":"<h2>Конституция не үшін керек</h2>\n<p>Конституция үш негізгі функция атқарады:</p>\n<ol>\n<li>\n<p><strong>Мемлекеттік билікті шектейді.</strong> Конституция биліктің еркін әрекет етуіне жол бермейді – әр органның өкілеттігін нақты белгілеп, тежемелік әрі тепе-теңдік тетіктерін бекітеді.</p>\n</li>\n<li>\n<p><strong>Азаматтардың құқықтарын кепілдендіреді.</strong> Өмір сүру, сөз бостандығы, меншік, әділ сот сияқты негізгі құқықтар Конституцияда бекітіліп, қарапайым заңдармен оңай өзгертіле алмайды.</p>\n</li>\n<li>\n<p><strong>Мемлекеттік институттардың өзара әрекет тәртібін белгілейді.</strong> Кім қалай сайланады, заңдар қалай қабылданады, қандай орган не үшін жауап береді – мұның бәрі Конституцияда жазылады.</p>\n</li>\n</ol>\n<h2>Конституцияның қарапайым заңдардан айырмашылығы</h2>\n<p>Конституцияның <strong>ең жоғары заңдық күші</strong> бар:</p>\n<ul>\n<li>Конституцияға қайшы келетін кез келген заң жарамсыз болады</li>\n<li>Конституцияны тек референдум арқылы өзгертуге болады</li>\n<li>Конституцияның сақталуын бөлек орган – Конституциялық сот бақылайды, оған кез келген азамат жүгіне алады</li>\n</ul>\n<p>Қарапайым заңдар конституциялық нормаларды нақтылайды, бірақ оларды жоя алмайды және оларға қайшы келе алмайды.</p>\n<h2>Конституция – тірі құжат</h2>\n<p>Конституция бір рет жазылып, мәңгі өзгермейтін мәтін емес. Ол қоғаммен бірге дамиды. Экономика өзгереді, жаңа технологиялар пайда болады (интернет, цифрлық құқықтар), жаңа қауіптер туындайды (киберқауіпсіздік, деректерді қорғау) – сондықтан Конституция осы өзгерістерге жауап беруі керек.</p>\n<p>Сонымен бірге негізгі қағидалар тұрақты болып қалады:</p>\n<ul>\n<li>Халық егемендігі</li>\n<li>Биліктің бөлінуі</li>\n<li>Адам құқықтарының кепілдігі</li>\n<li>Аумақтық тұтастық</li>\n</ul>\n<p>Конституцияны жаңарту – бұл «бәрін нөлден жазу» емес, іргелі құндылықтарды сақтай отырып, институттарды жаңа жағдайларға бейімдеу.</p>\n","facts_html":"<ul>\n<li>Конституция – қоғам үшін ортақ ережелер жиынтығы</li>\n<li>Ең жоғары заңдық күшке ие – ешбір заң оған қайшы келмеуі тиіс</li>\n<li>Тек референдум арқылы өзгереді</li>\n<li>Бір мезгілде құқықтарды қорғайды және билікті шектейді</li>\n</ul>\n","what_not_change_html":"","where_detailed_html":"","misconceptions_html":""},"updated_at":"2026-06-16T00:00:00+00:00","article_refs":[{"number":1,"title":"Мемлекеттің негіздері және жоғары құндылықтар"},{"number":4,"title":"Халық билігі және биліктің бөлінуі"},{"number":5,"title":"Конституцияның жоғары заңдық күші"},{"number":12,"title":"Адам құқықтарын қорғау"}],"entity_links":[{"type":"constitutional_article","number":1,"label":"Бап 1","title":"Мемлекеттің негіздері және жоғары құндылықтар","href":"/full-text?lang=kk#article-1"},{"type":"constitutional_article","number":4,"label":"Бап 4","title":"Халық билігі және биліктің бөлінуі","href":"/full-text?lang=kk#article-4"},{"type":"constitutional_article","number":5,"label":"Бап 5","title":"Конституцияның жоғары заңдық күші","href":"/full-text?lang=kk#article-5"},{"type":"constitutional_article","number":12,"label":"Бап 12","title":"Адам құқықтарын қорғау","href":"/full-text?lang=kk#article-12"}],"source_records":[{"id":"constitution-2026-official","type":"constitution","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","title":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-18","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"}],"verified_claims":[],"implementation_status":null,"source_schema_records":[{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"}],"source_citation_urls":["https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000"]}