{"faq_id":"ccbe08d5-6d90-48f1-ab8a-944be87b345c","code":"public-control","kind":"faq","canonical_slug":"public-control","section":{"id":24,"code":"participation","slug":"participation","title":"Азаматтардың қатысуы"},"lang":"kk","question":"Қоғамдық бақылау деген не","short_answer":"Қоғамдық бақылау – азаматтар мен ҮЕҰ-лардың биліктің әрекетін бақылау құқығы: мемлекеттік сатып алуды тексеру, мектептер мен ауруханалардың сапасын бағалау, балалар үйлерін тексеру, сайлауда бақылаушы болу. Билік сұрауларға жауап беруге міндетті. Билікті сынау Конституциямен қорғалады.","blocks":{"answer_html":"<h2>Қоғамдық бақылау не үшін қажет</h2>\n<p>Мемлекет сіз төлейтін салықты жұмсайды. Қоғамдық бақылау – сол қаражаттың мақсатқа сай жұмсалғанын және заңдардың қалай орындалып жатқанын тексерудің тәсілі.\n<strong>Мемлекеттік бақылаудан айырмасы:</strong> қоғамдық бақылауды азаматтар мен ҮЕҰ мемлекеттен тәуелсіз жүргізеді. Нәтижелері жарияланып, мемлекеттік органдарға жолданады.</p>\n<h2>Бақылаудың бес нысаны</h2>\n<p><strong>1. Қоғамдық мониторинг</strong>\nБилік жұмысына күнделікті бақылау жасау. Өмірдегі мысалдар:</p>\n<ul>\n<li>тендерлердің ашықтығын тексеру – жол жөндеуге бөлінген қаражаттың қайда кеткенін көру</li>\n<li>емханалар мен мектептердің сапасын бағалау – кезек, құрал-жабдық, кадр мәселелері</li>\n<li>экологияны бақылау – зауыт шығарындылары, өзендердің жай-күйі\n<strong>2. Қоғамдық сараптама</strong>\nҮЕҰ шешімдер мен заң жобаларын қабылданғанға дейін бағалайды: материал сұратады, талдау жүргізеді, қорытынды жариялайды.\n<strong>3. Қоғамдық тыңдаулар</strong>\nМынадай жағдайларда міндетті:</li>\n<li>қала құрылысы жобалары бойынша (құрылыс, бұзу)</li>\n<li>экологиялық жобалар бойынша (зауыт салу)</li>\n<li>әлеуметтік саладағы өзгерістер бойынша (мектептер мен ауруханаларды жабу)\nЖоба тыңдаудан 30 күн бұрын жарияланады. Азаматтардың пікірлері хаттамаға енгізіліп, ескеріледі.\n<strong>4. Қоғамдық инспекциялар</strong>\nБалалар үйлері, бас бостандығынан айыру орындары, мүгедектігі бар адамдарға арналған нысандар сияқты объектілерге барып, стандарттардың сақталуын тексеру.\n<strong>5. Сайлаудағы бақылаушылар</strong>\nАзаматтар мен ҮЕҰ сайлау учаскелеріне бақылаушылар жібереді.</li>\n</ul>\n<h2>Құралдар</h2>\n<ul>\n<li><strong>eGov</strong> – өтініш беру және жауаптарды қадағалау</li>\n<li><strong>Ашық деректер (Open Data)</strong> – статистика, мемлекеттік сатып алу, бюджет</li>\n<li><strong>Адам құқықтары жөніндегі уәкіл</strong> – шағымдарды қарайды</li>\n<li><strong>Құрылтайдың Есеп комиссиясы</strong> – бюджетке бақылау жасайды</li>\n</ul>\n<h2>Кепілдіктер</h2>\n<ul>\n<li>Биліктен ақпарат сұрату құқығы бар (мемлекеттік құпиядан басқа)</li>\n<li>Сын айтқаны үшін қудалауға тыйым салынады</li>\n<li>Билік қоғамдық бақылаушылардың сұрауларына жауап беруге міндетті\nҚоғамдық бақылау азаматтардың күнделікті демократиялық қатысуын күшейтеді.</li>\n</ul>\n","facts_html":"<ul>\n<li>Бақылаудың 5 нысаны: мониторинг, сараптама, тыңдаулар, инспекциялар, бақылаушылар</li>\n<li>Цифрлық құралдар: eGov, ашық деректер, ақпараттық жүйелер</li>\n<li>Билік сұрауларға жауап беруге міндетті – жауап бермеу заң бұзу болып саналады</li>\n<li>Билікті сынау Конституциямен қорғалады – қудалауға жол берілмейді</li>\n</ul>\n","what_not_change_html":"","where_detailed_html":"","misconceptions_html":""},"updated_at":"2026-06-30T00:00:00+00:00","article_refs":[{"number":23,"title":"Ақпаратқа қол жеткізу"},{"number":35,"title":"Азаматтардың қатысуы"},{"number":70,"title":"Халық Кеңесі"}],"entity_links":[{"type":"constitutional_article","number":23,"label":"Бап 23","title":"Ақпаратқа қол жеткізу","href":"/full-text?lang=kk#article-23"},{"type":"constitutional_article","number":35,"label":"Бап 35","title":"Азаматтардың қатысуы","href":"/full-text?lang=kk#article-35"},{"type":"constitutional_article","number":70,"label":"Бап 70","title":"Халық Кеңесі","href":"/full-text?lang=kk#article-70"}],"source_records":[{"id":"constitution-2026-official","type":"constitution","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","title":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-19","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"},{"id":"administrative-procedural-code-petitions","type":"legal_code","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470","title":"Қазақстан Республикасының ӘРПК, 12-1-тарау «Петиция»","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-19","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"},{"id":"election-commission-portal","type":"election_authority","url":"https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=10190","title":"2026 жылғы 23 тамыздағы Құрылтай депутаттары сайлауының күнтізбелік жоспары","publisher":"Қазақстан Республикасы ОСК","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-19","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"}],"verified_claims":[],"implementation_status":null,"source_schema_records":[{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"},{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасының ӘРПК, 12-1-тарау «Петиция»","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"},{"@type":"CreativeWork","name":"2026 жылғы 23 тамыздағы Құрылтай депутаттары сайлауының күнтізбелік жоспары","url":"https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=10190","publisher":{"@type":"Organization","name":"Қазақстан Республикасы ОСК"},"dateModified":"2026-07-16"}],"source_citation_urls":["https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470","https://www.election.gov.kz/rus/news/releases/index.php?ID=10190"]}