{"faq_id":"302efda7-4059-4be0-a3f4-c6cbb6729fa1","code":"local-citizen-participation","kind":"faq","canonical_slug":"local-citizen-participation","section":{"id":21,"code":"local","slug":"local","title":"Жергілікті басқару"},"lang":"kk","question":"Азамат мемлекетті басқаруға қалай қатыса алады","short_answer":"Қатысу сайлаумен шектелмейді: азаматтар өтініш жолдай алады, бейбіт жиналыстар мен қоғамдық кеңестерге қатысады, Конституциялық Сотқа жүгінеді және ӘРПК тәртібімен петицияларды қолдайды. Мәслихатқа 20 жастан, Құрылтайға 25 жастан кандидат болуға болады.","blocks":{"answer_html":"<h2>Сайлау – жалғыз құрал емес</h2>\n<p>Бес жылда бір рет дауыс беру – тек бастама. Конституция шешімдерге ықпал етудің бірнеше тәсілін береді.</p>\n<h2>Қатысу нысандары</h2>\n<p><strong>Сайлаулар мен референдум:</strong></p>\n<ul>\n<li>Құрылтайға, мәслихаттарға, әкімдерге сайлауда дауыс беру</li>\n<li>Референдумда дауыс беру</li>\n<li>Кандидат болу құқығы: <strong>20 жастан</strong> мәслихатқа, <strong>25 жастан</strong> Құрылтайға</li>\n</ul>\n<p><strong>Өтініштер:</strong></p>\n<ul>\n<li><strong>Мемлекеттік органға</strong> – белгіленген мерзімде жауап беруге міндетті. Жауап бермеу – заңды бұзу</li>\n<li><strong>Конституциялық Сотқа</strong> – заң конституциялық құқықтарды бұзса (тегін, eGov арқылы)</li>\n</ul>\n<p><strong>Тікелей қатысу:</strong></p>\n<ul>\n<li><strong>Бейбіт жиналыстар</strong> – алаңдарда, митингілерде, пикеттерде</li>\n<li><strong>Қоғамдық кеңестер</strong> – атқарушы органдардың жанындағы азаматтық бақылау</li>\n<li><strong>Заңнамалық талқылаулар</strong> – заң жобаларын ресми талқылауға қатысу</li>\n</ul>\n<p><strong>Жаңа және қолданыстағы тетіктер:</strong></p>\n<ul>\n<li><strong>Халық Кеңесі</strong> – заң шығару бастамасы құқығы бар 126 мүшеден тұрады; оған өңірлер мен азаматтық қоғам өкілдері кіреді</li>\n<li><strong>Петициялар</strong> – ӘРПК-нің 12-1-тарауымен реттелетін ұжымдық өтініш рәсімі; бұл азаматтардың заң жобасын тікелей енгізуі емес</li>\n<li><strong>Цифрлық қатысу</strong> – eGov, e-Otinish платформалары арқылы</li>\n</ul>\n<h2>Неге қатысу маңызды</h2>\n<p>Демократия тек сайлауда емес. Ол заңдардың жасалу процесінде, бюджетті талқылауда, мемлекеттік органдардың шешімдеріне шағым беруде де көрінеді.</p>\n","facts_html":"<ul>\n<li>Сайлаулар, референдум, өтініштер, қоғамдық кеңестер, бейбіт жиналыстар – қатысу нысандары</li>\n<li>Кандидат болу: мәслихатқа 20 жастан, Құрылтайға 25 жастан</li>\n<li>Конституция Халық Кеңесін енгізеді; петициялар тәртібін ӘРПК реттейді</li>\n<li>Конституциялық Сотқа өтініш – тегін, мемлекеттік орган белгіленген мерзімде жауап беруге міндетті</li>\n</ul>\n","what_not_change_html":"","where_detailed_html":"","misconceptions_html":""},"updated_at":"2026-07-15T00:00:00+00:00","article_refs":[{"number":35,"title":"Азаматтардың басқаруға қатысуы"},{"number":70,"title":"Халық Кеңесі"},{"number":87,"title":"Жергілікті басқару"},{"number":91,"title":"Жергілікті өзін-өзі басқару"}],"entity_links":[{"type":"constitutional_article","number":35,"label":"Бап 35","title":"Азаматтардың басқаруға қатысуы","href":"/full-text?lang=kk#article-35"},{"type":"constitutional_article","number":70,"label":"Бап 70","title":"Халық Кеңесі","href":"/full-text?lang=kk#article-70"},{"type":"constitutional_article","number":87,"label":"Бап 87","title":"Жергілікті басқару","href":"/full-text?lang=kk#article-87"},{"type":"constitutional_article","number":91,"label":"Бап 91","title":"Жергілікті өзін-өзі басқару","href":"/full-text?lang=kk#article-91"}],"source_records":[{"id":"constitution-2026-official","type":"constitution","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","title":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-18","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"},{"id":"administrative-procedural-code-petitions","type":"legal_code","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470","title":"Қазақстан Республикасының ӘРПК, 12-1-тарау «Петиция»","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-18","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"}],"verified_claims":[],"implementation_status":null,"source_schema_records":[{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"},{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасының ӘРПК, 12-1-тарау «Петиция»","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"}],"source_citation_urls":["https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2000000350#z1470"]}