{"faq_id":"946807a5-4aaa-422e-ba25-3a0cd1c43081","code":"kurultai","kind":"faq","canonical_slug":"kurultai","section":{"id":20,"code":"power","slug":"power","title":"Билік"},"lang":"kk","question":"Құрылтай – Қазақстанның жаңа парламенті","short_answer":"Құрылтай – Қазақстан Республикасының бір палаталы парламенті. Жаңа Конституция қос палаталы құрылымды (Сенат + Мәжіліс) пропорционалды өкілдікке негізделген 145 депутаты бар бірыңғай органмен алмастырады.","blocks":{"answer_html":"<h2>Неге бір палаталы парламентке көшу қажет</h2>\n<p>Қос палаталы парламенттің (1995–2026) жұмыс тәжірибесі оңтайландыру қажеттігін көрсетті:</p>\n<ul>\n<li><strong>Екі палата арасындағы келісу</strong> заң қабылдау уақытын ұлғайтты</li>\n<li><strong>Функциялардың қайталануы</strong> заң шығару тиімділігін төмендетті</li>\n<li><strong>Жауапкершіліктің көмескіленуі</strong> – шешімдерді екі орган қабылдады</li>\n</ul>\n<p>Құрылтайға көшу мыналарды қамтамасыз етеді:</p>\n<ul>\n<li><strong>Ашықтық</strong> – барлық шешім бір органда жеке және ашық дауыс беру арқылы қабылданады</li>\n<li><strong>Жылдамдық</strong> – екі кезеңнің орнына бір келісу рәсімі жүреді</li>\n<li><strong>Жауапкершілік</strong> – әр депутат сайлаушылар алдында жеке жауап береді</li>\n</ul>\n<h2>Құрамы және қалыптастыру тәртібі</h2>\n<p><strong>Құрамы:</strong> бірыңғай жалпыұлттық округ бойынша пропорционалды өкілдікпен сайланатын 145 депутат</p>\n<p><strong>Сайлау жүйесі:</strong></p>\n<ul>\n<li><strong>Ұлттық деңгейдегі пропорционалды жүйе</strong> – партиялық тізімдерге дауыс беру</li>\n<li><strong>Бірыңғай жалпыұлттық округ</strong></li>\n<li><strong>Сайлау межесі:</strong> 7%</li>\n<li><strong>Партиялық тізім квотасы:</strong> әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар бірге кемінде 30%</li>\n</ul>\n<p><strong>Өкілеттік мерзімі:</strong> 5 жыл</p>\n<p><strong>Депутатқа қойылатын талаптар:</strong></p>\n<ul>\n<li>Қазақстан Республикасының азаматы болу</li>\n<li>Жасы 25-тен төмен болмауы</li>\n<li>Жоғары білімі болуы</li>\n<li>Қазақстанда кемінде 10 жыл тұруы</li>\n</ul>\n<h2>Құрылтайдың өкілеттіктері</h2>\n<p>Жаңа Конституция парламент өкілеттіктерін <strong>13-тен 23 конституциялық функцияға дейін</strong> кеңейтеді.</p>\n<p><strong>Заң шығару қызметі:</strong></p>\n<ul>\n<li>Заңдар қабылдау және Конституцияға өзгерістер енгізу (кейін референдум арқылы)</li>\n<li>Республикалық бюджетті және оның орындалуы туралы есепті бекіту</li>\n<li>Халықаралық шарттарды ратификациялау және денонсациялау</li>\n</ul>\n<p><strong>Бақылау функциялары:</strong></p>\n<ul>\n<li>Премьер-министрді, Вице-президентті, Конституциялық сот судьяларын, ОСК мүшелерін және Жоғары аудиторлық палата мүшелерін тағайындауға келісім беру</li>\n<li>Үкімет есептерін тыңдау</li>\n<li>Үкімет бағдарламасын бекіту</li>\n<li>Үкіметке сенімсіздік вотумын білдіру</li>\n</ul>\n<p><strong>Кадрлық мәселелер:</strong></p>\n<ul>\n<li>Конституциялық сотты қалыптастыруға қатысу</li>\n<li>Республикалық бюджеттің атқарылуын бақылау жөніндегі орган басшысын сайлау</li>\n</ul>\n<p><strong>Өзге өкілеттіктер:</strong></p>\n<ul>\n<li>Президент сайлауын тағайындау</li>\n<li>Қазақстаннан тыс жерлерде Қарулы Күштерді пайдалану туралы шешім қабылдау</li>\n<li>Қорғаныс және қауіпсіздік бойынша Конституцияда көзделген шешімдерді қарау</li>\n</ul>\n<h2>Құрылтайдың құрылымы</h2>\n<ul>\n<li><strong>Құрылтай Төрағасы</strong> – депутаттар сайлайды, жұмысты басқарады</li>\n<li><strong>Төрағаның орынбасарлары</strong></li>\n<li><strong>Тұрақты комитеттер</strong></li>\n<li><strong>Фракциялар</strong> – партиялардан сайланған депутаттық бірлестіктер</li>\n</ul>\n<h2>Жұмыс нысандары</h2>\n<ul>\n<li><strong>Пленарлық отырыстар</strong></li>\n<li><strong>Комитет отырыстары</strong></li>\n<li><strong>Парламенттік тыңдаулар</strong></li>\n<li><strong>Үкімет сағаты</strong></li>\n</ul>\n<h2>Құрылтайды тарату</h2>\n<p>Президент Құрылтайды тарата алады:</p>\n<ul>\n<li>Егер бір жыл ішінде Үкіметке екі рет сенімсіздік вотумы білдірілсе</li>\n<li>Саяси дағдарыс салдарынан парламенттік көпшілікті қалыптастыру мүмкін болмаса</li>\n</ul>\n<p>Таратудан кейін кезектен тыс сайлау тағайындалады.</p>\n","facts_html":"<ul>\n<li>145 депутат бірыңғай жалпыұлттық округ бойынша пропорционалды жүйемен сайланады</li>\n<li>13 орнына 23 функция – парламент едәуір күшейді</li>\n<li>Пропорционалды жүйе, сайлау межесі 7%; әйелдер, жастар және мүгедектігі бар адамдар партиялық тізімнің жиынтығында кемінде 30% болады</li>\n<li>Конституцияда тікелей көрсетілген тағайындауларға келісім – тежемелік және тепе-теңдік рөлін күшейтеді</li>\n<li>Жеке және ашық дауыс беру – әр депутат сайлаушылар алдында жауап береді</li>\n</ul>\n","what_not_change_html":"","where_detailed_html":"","misconceptions_html":""},"updated_at":"2026-07-16T00:00:00+00:00","article_refs":[{"number":52,"title":"Құрылтай"},{"number":53,"title":"Құрылтай"},{"number":54,"title":"Құрылтай"},{"number":55,"title":"Құрылтай"},{"number":56,"title":"Құрылтай"},{"number":57,"title":"Құрылтай"},{"number":58,"title":"Құрылтай"},{"number":59,"title":"Құрылтай"},{"number":60,"title":"Құрылтай"},{"number":61,"title":"Құрылтай"},{"number":62,"title":"Құрылтай"}],"entity_links":[{"type":"constitutional_article","number":52,"label":"Бап 52","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-52"},{"type":"constitutional_article","number":53,"label":"Бап 53","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-53"},{"type":"constitutional_article","number":54,"label":"Бап 54","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-54"},{"type":"constitutional_article","number":55,"label":"Бап 55","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-55"},{"type":"constitutional_article","number":56,"label":"Бап 56","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-56"},{"type":"constitutional_article","number":57,"label":"Бап 57","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-57"}],"source_records":[{"id":"constitution-2026-official","type":"constitution","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","title":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-16","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"},{"id":"kurultai-law-2026","type":"constitutional_law","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2600000297","title":"«Қазақстан Республикасының Құрылтайы туралы» Конституциялық заң","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-16","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"}],"verified_claims":[],"implementation_status":null,"source_schema_records":[{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"},{"@type":"CreativeWork","name":"«Қазақстан Республикасының Құрылтайы туралы» Конституциялық заң","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2600000297","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"}],"source_citation_urls":["https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","https://adilet.zan.kz/rus/docs/Z2600000297"]}