{"faq_id":"0d99f31e-a38b-4723-bfb8-26c9e0ada8d3","code":"key-changes","kind":"faq","canonical_slug":"key-changes","section":{"id":23,"code":"about","slug":"about","title":"Конституция туралы"},"lang":"kk","question":"Жаңа Конституциядағы негізгі өзгерістер","short_answer":"Жаңа Конституция мемлекеттіліктің негіздерін сақтай отырып, билік құрылымын өзгертеді және азаматтардың құқықтарын күшейтеді. Ең бастысы: бір палаталы Құрылтайға көшу, Вице-президент институтын енгізу, цифрлық құқықтарды кеңейту және халықтық бақылау тетіктерін күшейту.","blocks":{"answer_html":"<h2>1. БИЛІК ЖҮЙЕСІ: қос палаталы парламенттен Құрылтайға көшу</h2>\n<p><strong>Бұрын қандай болды:</strong></p>\n<ul>\n<li>Парламент = Сенат (49 депутат) + Мәжіліс (98 депутат)</li>\n<li>Палаталар арасындағы келісу заң шығару үдерісін баяулататын\n<strong>Енді қандай болады:</strong></li>\n<li><strong>Құрылтай</strong> – жоғары бір палаталы өкілді орган</li>\n<li><strong>145 депутат</strong> бірыңғай жалпыұлттық округ бойынша пропорционалды өкілдікпен сайланады</li>\n<li>Ұлттық деңгейдегі <strong>пропорционалды жүйе</strong> (партиялық тізімдер бойынша)</li>\n<li>Парламенттің өкілеттігі <strong>13-тен 23 конституциялық функцияға</strong> дейін кеңейеді\n<strong>Неге бұл қажет:</strong></li>\n<li>Бір палата – бір үдеріс. Заңдар жылдамырақ қабылданады.</li>\n<li>Әр депутат жеке және ашық дауыс береді – жауапкершілік күшейеді.</li>\n<li>Парламент тежемелік және тепе-теңдік жүйесінде күштірек рөл атқарады.</li>\n</ul>\n<h2>2. ВИЦЕ-ПРЕЗИДЕНТ: жаңа институт</h2>\n<p><strong>Не енгізіледі:</strong></p>\n<ul>\n<li><strong>Қазақстан Республикасы вице-президенті</strong> лауазымы\n<strong>Қалай тағайындалады:</strong></li>\n<li>Президент <strong>Құрылтайдың келісімімен</strong> тағайындайды\n<strong>Функциялары:</strong></li>\n<li>Президенттің тапсырмасымен Үкімет жұмысын үйлестіреді</li>\n<li>Үкімет пен Құрылтай отырыстарына қатысады</li>\n<li>Президенттің өкілеттігі мерзімінен бұрын тоқтатылса, 60 күн ішінде жаңа сайлау өткенге дейін оның міндетін уақытша атқарады\n<strong>Шектеуі:</strong></li>\n<li>Дербес билік өкілеттігі болмайды. Тек Президенттің тапсырмасымен әрекет етеді.</li>\n</ul>\n<h2>3. АЗАМАТТАР ҚҰҚЫҚТАРЫ: цифрлық құқықтар және процестік кепілдіктер</h2>\n<p><strong>а) Цифрлық құқықтар (жаңа блок):</strong></p>\n<ul>\n<li>Жеке деректерді қорғау құқығы</li>\n<li>Цифрлық коммуникациялар құпиясы (e-mail, мессенджерлер)</li>\n<li>Заңда көзделген жағдайларда деректерді түзету, шектеу немесе жоюды талап ету мүмкіндігі\nМысалы, біреу сіздің жеке деректеріңізді заңсыз жарияласа, бұл жеке өмір мен дербес деректерді қорғау кепілдіктеріне қатысты мәселе болады; нақты жауапкершілік пен қорғау жолы заңға және істің мән-жайына байланысты.\n<strong>ә) Ұстау кезіндегі құқықтар:</strong></li>\n<li>Сот шешімінсіз ұстау мерзімі: <strong>72 → 48 сағат</strong></li>\n<li>Ұсталған кезде құқықтарды түсіндіру міндеті конституциялық деңгейде нақтыланады</li>\n<li>Ұсталған сәттен бастап адвокатқа міндетті қол жеткізу\n<strong>б) Кінәсіздік презумпциясы:</strong></li>\n<li>Енді тек қылмыстық үдеріс үшін емес, <strong>жалпы конституциялық қағида</strong> ретінде бекітіледі\n<strong>в) Бейбіт жиналыстар:</strong></li>\n<li>Қарусыз бейбіт жиналыстарға құқық кепілдендіріледі</li>\n</ul>\n<h2>4. ХАЛЫҚТЫҢ ҚАТЫСУЫ: тұрақты диалог</h2>\n<p><strong>Қазақстан Халық Кеңесі:</strong></p>\n<ul>\n<li>Президент жанындағы консультативтік-кеңесші орган</li>\n<li>Құрамына қоғам, ҮЕҰ, сарапшылар және өңірлер өкілдері кіреді</li>\n<li>Заң жобаларын, даму стратегияларын және әлеуметтік мәселелерді талқылайды</li>\n<li>Кеңестің пікірі негізгі шешімдер қабылдағанда ескеріледі\n<strong>Өтініштер мен петициялар:</strong></li>\n<li>Конституция жеке және ұжымдық өтініш жолдау құқығын сақтайды</li>\n<li>Қолдау тапқан петицияларды құзыретті органдар ӘРПК тәртібімен қарайды; бұл азаматтардың тікелей заң шығару бастамасы емес</li>\n</ul>\n<h2>5. НЕ ӨЗГЕРМЕЙДІ</h2>\n<ul>\n<li><strong>Президент</strong> – мемлекет басшысы, 7 жылдық бір мерзім, партиялық бейтараптық</li>\n<li><strong>Президенттік басқару нысаны</strong> – Президент Үкіметті қалыптастырады</li>\n<li><strong>Унитарлық мемлекет</strong> – федерация емес</li>\n<li><strong>Халық егемендігі</strong> – биліктің қайнар көзі азаматтар</li>\n<li><strong>Негізгі құқықтар</strong> – сөз, жиналыс, ар-ождан және меншік бостандығы</li>\n</ul>\n<h2>«Бұрын және кейін» кестесі</h2>\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Позиция</th>\n<th>1995 жылғы Конституция</th>\n<th>2026 жылғы Конституция</th>\n</tr>\n</thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td>Парламент</td>\n<td>Сенат (49) + Мәжіліс (98) = 147</td>\n<td>Құрылтай (145 депутат)</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>Парламент өкілеттігі</td>\n<td>13 функция</td>\n<td>23 функция</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>Вице-президент</td>\n<td>Жоқ</td>\n<td>Иә (Құрылтайдың келісімімен)</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>Сотсыз ұстау мерзімі</td>\n<td>72 сағат</td>\n<td>48 сағат</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>Цифрлық құқықтар</td>\n<td>Реттелмеген</td>\n<td>Деректерді қорғау, коммуникациялар құпиясы</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>Халық кеңесі</td>\n<td>Бейресми мәртебе</td>\n<td>Конституциялық мәртебе</td>\n</tr>\n<tr>\n<td>Президент</td>\n<td>7 жыл, бір рет</td>\n<td>7 жыл, бір рет (өзгеріссіз)</td>\n</tr>\n</tbody>\n</table>\n","facts_html":"<ul>\n<li>Құрылтай (145 депутат, бірыңғай жалпыұлттық округ) Сенат пен Мәжілістің орнына келеді – жылдамырақ әрі ашығырақ</li>\n<li>13 функцияның орнына 23 функция – парламент күшейеді</li>\n<li>Вице-президент – басқарудың сабақтастығын қамтамасыз ететін институт, ол Құрылтайдың келісімімен тағайындалады</li>\n<li>Сотсыз ұстау: 72 → 48 сағат, ұсталған кезде құқықтарды түсіндіру міндеті нақтыланады</li>\n<li>Цифрлық құқықтар – деректерді қорғау мен хат-хабар құпиясы Конституция деңгейінде</li>\n<li>Қазақстан Халық Кеңесі – қоғам мен билік арасындағы тұрақты диалог алаңы</li>\n</ul>\n","what_not_change_html":"","where_detailed_html":"","misconceptions_html":""},"updated_at":"2026-07-26T00:00:00+00:00","article_refs":[{"number":21,"title":"Цифрлық құқықтар"},{"number":42,"title":"Президент"},{"number":49,"title":"Вице-президент"},{"number":52,"title":"Құрылтай"},{"number":70,"title":"Халық Кеңесі"},{"number":72,"title":"Конституциялық Сот"},{"number":87,"title":"Жергілікті басқару"},{"number":94,"title":"Күшіне ену"},{"number":95,"title":"Өтпелі ережелер"}],"entity_links":[{"type":"constitutional_article","number":21,"label":"Бап 21","title":"Цифрлық құқықтар","href":"/full-text?lang=kk#article-21"},{"type":"constitutional_article","number":42,"label":"Бап 42","title":"Президент","href":"/full-text?lang=kk#article-42"},{"type":"constitutional_article","number":49,"label":"Бап 49","title":"Вице-президент","href":"/full-text?lang=kk#article-49"},{"type":"constitutional_article","number":52,"label":"Бап 52","title":"Құрылтай","href":"/full-text?lang=kk#article-52"},{"type":"constitutional_article","number":70,"label":"Бап 70","title":"Халық Кеңесі","href":"/full-text?lang=kk#article-70"},{"type":"constitutional_article","number":72,"label":"Бап 72","title":"Конституциялық Сот","href":"/full-text?lang=kk#article-72"}],"source_records":[{"id":"constitution-2026-official","type":"constitution","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","title":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","publisher":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-18","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"},{"id":"constitution-1995-gov-archive","type":"historical_legal_text","url":"https://www.gov.kz/uploads/2020/2/11/92594e9ba28352a961ca421505b4b79a_original.146163.pdf","title":"Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы (ресми архивтік жарияланым)","publisher":"Gov.kz","checked_at":"2026-07-16","reviewed_at":"2026-07-18","checked_at_label":"2026 жылғы 16 шілде"}],"verified_claims":[],"implementation_status":null,"source_schema_records":[{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасы Конституциясы 2026 жылғы мәтінінің ресми жарияланымы","url":"https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","publisher":{"@type":"Organization","name":"«Әділет» ақпараттық-құқықтық жүйесі"},"dateModified":"2026-07-16"},{"@type":"CreativeWork","name":"Қазақстан Республикасының 1995 жылғы Конституциясы (ресми архивтік жарияланым)","url":"https://www.gov.kz/uploads/2020/2/11/92594e9ba28352a961ca421505b4b79a_original.146163.pdf","publisher":{"@type":"Organization","name":"Gov.kz"},"dateModified":"2026-07-16"}],"source_citation_urls":["https://adilet.zan.kz/rus/docs/K2600000000","https://www.gov.kz/uploads/2020/2/11/92594e9ba28352a961ca421505b4b79a_original.146163.pdf"]}